تعاملات سعودی- چینی و پیامدهای آن برای امنیت ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار روابط بین‌الملل و عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشگاه شیراز

چکیده

یکی از حوزه‌های مهم تأثیرگذار بر امنیت ملی و منطقه‌ای ایران از آغاز هزاره جدید میلادی تعاملات رو به افزایش چین و عربستان سعودی بوده است. هدف مقاله حاضر در کنار توصیف روندهای منجر به توسعه روابط چین و عربستان سعودی پاسخگویی به این سؤال بوده که «گسترش روابط چین (یکی از قدرت‌های بزرگ نزدیک به ایران) و عربستان سعودی (مهم‌ترین رقیب منطقه‌ای ایران) از آغاز هزاره جدید میلادی چه پیامدهای امنیتی برای ایران به همراه داشته است؟» این مقاله ضمن اذعان به روابط رو به افزایش دو کشور در حوزه‌های موضوعی مختلف و با اتکا بر روش توصیفی- تبیینی بر این نظر بوده که توسعه روابط چین و عربستان می‌تواند با انزوای ایران و پیامدهای امنیتی در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی همراه باشد. یافته‌های پژوهش نشان داده است که این رابطه فزاینده در سطح ملی و در دو بخش اقتصادی زمینه را برای آسیب به ایران در انتقال انرژی و جذب سرمایه خارجی و در حوزه سیاسی، تضعیف توان دفاعی و تثبیت تلقی تهدیدمحور از ایران را فراهم می‌کند. این روابط در سطح منطقه‌ای باعث تغییر توازن قدرت منطقه‌ای به زیان ایران و انفعال آگاهانه بیشتر چین در بحران‌های منطقه‌ای شده است و در نهایت می‌تواند در عرصه بین‌المللی زمینه نهادینه شدن بیشتر چین در نظم موجود بین‌المللی و افزایش توان اجماع‌سازی آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن علیه ایران را به‌خصوص در شرایط بحران مهیا کند.

کلیدواژه‌ها


ارغوانی پیرسلامی، فریبرز (1394)، روابط ایران و چین در دوره احمدی‌نژاد: سیاست نگاه به شرق و تأثیرات ساختاری، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، ۸ (32)، ص‌ص 41-9.
امیدوارنیا، محمدجواد (1369)، چین و خاورمیانه، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
بوزان، باری (1378)، مردم، دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
بوزان، باری. ویور، الی (1388)، مناطق و قدرت‌ها: ساختار امنیت بین‌الملل، ترجمه رحمن قهرمانپور، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
گریفیتس، مارتین (1391)، نظریه روابط بین‌الملل برای سده 21، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
متقی، افشین. قره بیگی، مصیب (1393)، جایگاه استراتژیک خلیج‌فارس در سیاست خارجی چین، پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‌الملل، 2 (2)، ص‌ص 89-70.
نجات، سید علی و دیگران (1395)، راهبرد عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران در قبال بحران یمن، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، 9، (33)، ص‌ص 179-137.
Aljazeera (2019) "Saudi Arabia buying new missile technology from China: Report", (observed:15/11/2019) at: https://www.aljazeera.com/news/ 2019/06/ saudi- buying- ballistic- missile- technology- china- report-190606054204929.html
Allison, Marissa (2010), U.S and Iranian Strategic Competition: Saudi Arabia and the Gulf States, Burke chair in strategy, Center for Strategic and International Studies, pp. 1-52.
Alterman, B. Jon (2013), China’s Balancing Act in the Gulf, Middle East Program, Gulf analysis paper, Center for Strategic and International Studies, pp.1-8.
Alterman, B. Jon (2015‌‌), China- Saudi Arabia, panel 4, case studies: China, Center for Strategic and International Studies, pp. 1-3.
Altamimi, Naser (2012), China – Saudi Arabia Relations: Economic Partnership or Strategic Alliance?, Durham University, Sheikh Nasser al- Mohammad al-Sabah publication series, pp. 1-24.
Altamimi, Naser (2014), China- Saudi Arabia Relations: Marriage of Convenience or Strategic Alliance?, Durham University, Sheikh Nasser al- Mohammad al-Sabah publication series.
Bagwandeen, Mandira (2014), Navigating the Gulf: China’s Balancing Strategy, discussion paper, Center for China Studies, Stellen Busch University, pp. 1-37.
Chiaruzzi, Michele (2012) “Realism” in RichaRd Devetak, Anthony Burke and Jim George, An Introduction to International Relations, Cambridge: Cambridge University Press.
Bin Huwaidin, Mohamed (2008), China in the Middle East: Perspectives from the Arab World, Change in the Arab World, pp.67-76.
Douglas, John Keefer and et al (2007), Rising in the Gulf: How China’s Energy Demands are Transforming the Middle East?, Alnakhl, the Fletcher School Journal for Issues related to south west Asia and Islamic civilization, pp.1-15.
Daojiong, Zha and Meidan, Michal (2015), China and the Middle East in a New Energy Landscape, research paper, Asia Programme, Chatham House, the Royal Institute of International Affairs, pp.1-13.
Feng, Chaoling (2015) “Embracing Interdependence: The Dynamics of China and the Middle East”, Policy Briefing, April, Foreign policy at Brookings.
Fidah, Nora (2011), The Political and Economic Relations of the People’s Republic of China and the Kingdom of Saudi Arabia1949-2010, volume Number: 1 of 2, University of Exeter as thesis for the degree of doctor philosophy in Arab and Islamic studies.
Garver, W. John (2016), China and Iran: An Emerging Partnership Post- Sanctions, Middle East Institute, Policy focus series, pp.1-8.
Global Bussiness Knowledge (2018) “Saudi Arabia: Trade Statistics“ (observed: 24/1/2018) at: http://globaledge.msu.edu/countries/saudi-arabia/tradestats
Herberg, E. Mikkal (2009), The New Energy Silk Road: The Growing Asia- Middle East Energy Nexus, NBR conference report, the National Bureau of Asian Research, pp.1-5.
Harold, Scott and Nader, Alireza (2012), China and Iran Economic, Political and Military Relations, Rand, Center for Middle East Public Policy, pp. 1-34.
Lippman, W, Thomas (2008), Nuclear Weapons and Saudi Strategy, the Middle East Institute Policy Brief, pp. 1-9.
LNG Industry magazine (2018) "Can the miidle East Realize its Enormous Gas market Potential?", October 1, (observed: 15/11/2019) at: https://www. rystadenergy. com/newsevents/news/press-releases/Can-the-Middle-East-realize-its-enormous-gas-market-potential/
Mackenzie, Peter (2010), A Closer Look at China – Iran Relations, Roundtable Report, CAN China Studies, pp.1-18.
Matthews, Stephen and Botts, Baker (2005), China’s New Energy Focus: Strategic Partnership with Saudi Arabia, Energy Security, part of energy forum study, pp. 1-5.
Meick, Ethan (2014), China’s Reported Ballistic Missile Sale to the Saudi Arabia: Background and Potential Implications, U.S – China Economic and Security Review Commission Staff Report, pp. 1-7.
-Morillo, Daniel(2014), The American – Chines- Saudi love triangle, Security and Military Policy Analyst, Institute for Gulf Affairs, pp.1-4.
Mo, Chen (2016), “The Economic Adjustment of Saudi Arabia and Docking of Bilateral Economy and Trade Between China and Saudi Arabia under the One Belt and one Road Initiative”, Journal of Middle Eastern and Islamic Studies in Asia, Vol 10, No 2, pp. 46-70.
NSenergy (2019) " Top five countries with the largest oil reserves in the Middle East",October 11, (observed:15/11/2019) at: https://www. nsenergybusiness. com/features/countries-oil-reserves-middle-east/
Paraskova, Tsvetana.2017. "De-Dollarization Accelerates: China Readies Yuan-Priced Crude Oil Benchmark Backed By Gold", (obsereved: 16/12/2017) at: http:// www. zerohedge. com/ news/ 2017-09-02/ de-dollarization- accelerates- china- readies- yuan- priced- crude- oil- benchmark-backed-go
Sipri Factsheet (2019) "Trends in International Arms Transfers, 2018", (observed: 15/11/2019) at: https://www.sipri.org/sites/default/files/2019-03/fs_1903_at_2018.pdf
-Ramani, Samuel (2017) "China’s Role in the Yemen Crisis", The Diplomat, (observed: 15/11/2019) at:https://thediplomat.com/2017/08/chinas-role-in-the-yemen-crisis/
-Shambaugh, David (2013) China Goes Global: The Partial Power, Oxford University Press.
Sipri Fact sheet (2017) " Trends in International Arms Transfers,2016", (observed: 24/1/2018) at: https:// www.sipri. org/ sites/default/files/ Trends- in- international-arms-transfers-2016.pdf
Statistia (2018) "Who Export Arms to Saudi Arabia?", (observed: 15/11/2019) at: https:// www. statista. com/ chart/ 15863/who-exports-arms-to-saudi-arabia/
Tan & et al (2018) " Contender: Saudi Arabia nabs new China oil demand, challenges Russia's top spot", November 28 (observed 15/11/2019) at: https:// uk.reuters. com/ article/ uk-saudi- china-oil-analysis/contender-saudi-arabia-nabs-new-china-oil-demand- challenges- russias-top-spot-idUKKCN1NX0XZ
Taylor, Guy (2016) “China moves to supplant U.S. as key foreign power in Middle East”, The Washington Times - Tuesday, January 19, (observed: 1/10/2016) at: http://www.washingtontimes.com/news/ 2016/jan/19/ china-moves-to-supplant-us-as-key-foreign-power-in/
Workman, Daniel (2019) "Top 15 Crude Oil Suppliers to China", (observed: 15/11/2019) at: http://www.worldstopexports.com/top-15-crude-oil-suppliers-to-china/
Wu, Bing Bing & et al (2011), China and the Persian Gulf Implications for the United States, Washington D.C, Woodrow Wilson International Center for Scholars.
Wezeman, T. Siemon and Wezeman, Pieter (2014), Trends in International Arms Transfers, Sipri fact sheet, pp. 1-7.
Worldstopexports (2019) "Top 15 Crude Oil Suppliers to China", October 6, (observed: 15/11/2019) at: http://www.worldstopexports.com/top-15-crude-oil-suppliers-to-china/
Wuthnow, Joel (2016), Posing Problems without an Alliance: China- Iran Relations after the Nuclear Deal, strategic forum national defense university, institute for national strategic studies, no 290. Pp. 1-12.