وضعیت منافع ایران در رابطه با رویکردهای امنیتی اتحادیه اروپا به ناتو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه خلیج‌فارس بوشهر

چکیده

پس از پایان جنگ جهانی دوم و پایان همکاری بلوک غرب و شرق در شکست متحدان، رقابت این دو قطب در قالب جدیدی شکل گرفت. اروپای ویران را آمریکا مورد حمایت قرار داد و شوروی کمونیست نفوذ خود را تا دروازه‌های برلین تحکیم ‌بخشید. پیمان آتلانتیک شمالی برای حفظ اتحاد غربی در مقابل پیشروی کمونیسم تشکیل گشت و با اینکه نقشی بازدارنده داشت و تا پایان جنگ سرد عملاً وارد عملیاتی نظامی نشد، با فروپاشی شوروی، «ناتو» با پرسش‌های ماهوی جدی مواجه گشت؛ ‌از جمله اینکه «با احیای متحدان اروپایی پس از جنگ دوم جهانی و حذف رقیب کمونیست آیا وجود آن موضوعیتی دارد یا خیر!» با این‌همه بنیان‌گذاران بر ضرورت حفظ و تداوم این نهاد امنیتی و دفاعی تأکید کردند و از آن زمان تاکنون یعنی طی سه دهه، گستره جغرافیایی و موضوعی ناتو افزایش یافته و البته عملاً وارد چند عملیات هم شده است؛ اما مشخص است که دوره گذار ناتو همچنان دارد و مباحث و تحلیل‌ها در بین سیاستمداران و استراتژیست‌ها برقرار است. در این میان شکل‌گیری و پیشرفت اتحادیه اروپا و استقرار نهادهای آن، موضوع دفاع و امنیت اروپایی را نیز به موضوع محوری نزد پیشگامان ایده اروپای واحد تبدیل نموده و برای قدرت منطقه‌ای نظیر ایران این چشم‌انداز حیاتی بوده است. در این شرایط مجموعه تحولات اخیر (برگزیت، انتخاب دونالد ترامپ، تروریسم و مهاجران خاورمیانه‌ای، امنیت سایبری، تحرکات روسیه و ظهور افراط‌گرایی) ضرورت اقدام مؤثر در جهت شکل‌دهی به سازمان دفاعی اروپایی و تعیین حدود و دامنه مأموریت و عملکرد ناتو را بیش از پیش نموده است. در این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی و روش توصیفی- تحلیلی به بررسی روندهای موجود و نظرات ارائه‌شده، به تبیین چشم‌انداز این رابطه در چارچوب رویکرد همکاری‌های امنیتی نهادی پرداخته و سناریوهای مطرح و چالش‌های مرتبط ارائه شده است. از آنجا که وابستگی به آمریکا در قالب ناتو تعریف می‌شود اساساً نگاه غالب اروپایی در این نهاد حفظ دامنه عملکردی در محدوده مرزهای اقیانوس اطلس شمالی بوده، درحالی‌که رویکرد آمریکا گسترش بیشتر حوزه جغرافیایی و موضوعی مأموریت‌های ناتو است.

کلیدواژه‌ها


احدی، محمد (1387). ناتو در قرن 21. تهران: انتشارات صیاد شیرازی.
تیشه‌یار، ماندانا. محمودی، محمود. کولائی، الهه (1386). سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) دگرگونی در مأموریت‌ها و کارکردها. دانشگاه تهران.
محمودی، محمود (1392). اثر مأموریت‌های جدید ناتو بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران (ابعاد حقوقی-سیاسی). مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
مدکاف، جنیفر (1392). ناتو (سازمان پیمان آتلانتیک شمالی): گذشته، حال و آینده. ترجمه: رحمن قهرمان پور. تهران: انتشارات خرسندی.
نقیب‌زاده، احمد (1388). تاریخ دیپلماسی و روابط بین‌الملل. تهران: نشر قومس.
Coffey, Luke(June 6, 2013 ), EU Defense Integration: Undermining NATO, Transatlantic Relations, and Europe’s Security, Douglas and Sarah Allison Center for Foreign Policy
Collins, Brian J. (2011), NATO: A Guide to the Issues, ABC-Clio, Santa Barbara CA
Cook, Lorne, (2020), Esper seeks to reassure NATO over US troop plans, https://www.militarytimes.com/news/your-military/2020/06/26/
Daalder, Ivo H. (1 April 1999), NATO in the 21st Century: What Purpose? What Missions? https://www.brookings.edu/research/nato-in-the-21st-century-what-purpose-what-missions/
Dempsey, Judy (2016), Why NATO Must Strengthen Its Political Role, Carnegie Europe Pub: Brussels
Drozdiak, William (28 Sep 2015), Why can't NATO and EU just get along? CHAOS institute, https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/ 2015/09/28/why-cant-nato-and-the-eu-just-get-along/
Duignan, Peter J. (2000), NATO: It's Past, Present and Future, Publisher: Hoover Institution Press
Greene, David, (16 Feb 2017), Former NATO Leader On The Future Of The Alliance, https://www.npr.org/2017/02/16/515529324/former-nato-leader-on-the-future-of-the-alliance
Goldgeier, James M. (2010) the Fututre of NATO, Publisher Council on Foreign Relations Press
Henning, Job c. and  Ollivant, Douglas a. (march 24, 2016), Radically rethinking NATO and the future of European security, https:// warontherocks.com/2016/03/radically-rethinking-nato-and-the-future-of-european-security/
Lamothe, Dan (1 Dec. 2016), ‘Trump picks retired Marine Gen. James Mattis for secretary of defense’, Washington Post, https://www. washingtonpost. com/world/national-security/trump-has-chosen-retired-marine-genjames-mattis-for-secretary-of-defense/2016/12/01
Macron, Emmanuel, (7 Nov 2019) Macron warns Europe: NATO is becoming brain-dead https://www.economist.com/europe/2019/11/07
O'Hanlon, Michel E. (14 April 2017), If Trump really wants to improve relations with Russia, he should persuade NATO to stop expanding, https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2017/04/14/
Orfy, Mohammed Moustafa (2011) NATO and Middle East: the Geopolitical Context Post- 9/11, Routledge: New York
Rasmussen, Anders (May 24, 2010), Assessing “NATO 2020”Monday, https://www.brookings.edu/research/assessing-nato-2020/
Ravid, Barak, (15 Feb 2017), Veering From US Policy, Trump Says Could Live With Either Two-State or One-State Solution,  http://www.haaretz. com/ israel-news/1.771978
Reich, Simon(January 20, 2017), NATO’s future when America comes first, http://theconversation.com/natos-future-when-america-comes-first-71671
Rotherham, Lee and Thompson, Julian (2017), Nouvelle Vague: An Audit of EU Defence Union Plans, Veterans for Britain
RT Press (11 Apr 2017), NATO, EU countries give go-ahead to ‘hybrid threat’ center in Helsinki, https://www.rt.com/news/384401-finland-hybrid-center-russia/
Woker, Daniel
03rd March, 2017), European defence policy after Trump and Brexit, https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/european-defence-policy-after-trump-and-brexit
دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 41
این شماره فصلنامه روابط خارجی با تأخیر و در سال 1399 منتشر می‌شود. به دلیل رعایت تسلسل شمارگان فصلنامه، تاریخ آن به سال 1398 است.
بهار 1398
صفحه 139-160