سیاست انرژی‌محور غرب در معضل رژیم حقوقی دریای خزر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدیر گروه روابط بین‌الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه تهران و پژوهشگر مرکز آینده پژوهی علوم و فناوری دفاعی

چکیده

منطقۀ ژئوپلیتیک دریای خزر بعد از فروپاشی شوروی سابق هویت جدیدی به‌دست آورده و به صورت یک منطقۀ فعال و دارای کارکرد چندبعدی ظهور کرده است. در این راستا، پیوستگی منافع بازیگران جهانی ازجمله ایالات‌متحده آمریکا، اتحادیه اروپا، ترکیه و چین با کشور‏‏های ساحلی بر پویایی و پیچیدگی منطقه افزوده است؛ به‌گونه‌ای که رقابت‌های قدرت‏های بزرگ در این منطقه، معضلاتی را برای منطقه در پی داشته است. وجود ذخایر انرژی منطقه و همچنین توجه به منطقه به‌عنوان کریدور تجارت و حمل‌ونقل و مسیر اتصال اروپا به آسیا، پیامد‏هایی را برای کشور‏های ساحلی در زمینۀاستقلال سیاسی، دموکراسی، ثبات و امنیت و به‌ویژه رژیم حقوقی خزر به دنبال داشته است. مؤلفین این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سؤال هستند که «استراتژی غرب جهت تأمین انرژی چه تأثیری بر وضعیت رژیم حقوقی خزر داشته است؟» در پاسخ، فرضیه مقاله آن است که استراتژی غرب در منطقۀ خزر جهت تأمین انرژی، تاکنون باعث ابهام در مرزها و تأخیر در تعیین رژیم حقوقی خزر شده است.

کلیدواژه‌ها


اژدری، ب و قائینی حصاروئیه، س. (1390). «نقش آمریکا و روسیه در تعیین رژیم حقوقی دریای خزر». دو ماهنامۀ تحولات ایران و اوراسیا (ایراس)، ش35. مهر و آبان:ص 28-36.
امیر احمدیان، ب. (1382). «امنیت جمهوری آذربایجان و ناتو»، فصلنامۀ مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز ش 42:صص 46-105.
اطاعت، ج. و نصرتی، ح. (8-1387). «ایران و خطوط انتقال انرژی خزر». مطالعات اوراسیای مرکزی، مرکز مطالعات عالی بین‌المللی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی. س دوم، ش 3، زمستان و بهار: صص1-22.
بروجردی، ع.، انصاریزاده، س. و کرمی، م. (1390). «ژئواکونومی دریای خزر و تاثیر آن بر امنیت انرژی در اتحادیه اروپا»، فصلنامۀ راهبرد. س بیستم، ش 60. پاییز:ص7-27.
تمنا، ف. (1389). «تحول مفهوم کنشگر و مسئله امنیت در روابط بین‏الملل». در: تحول مفاهیم در روابط بین‏الملل، مشیرزاده، حمیرا و نبی الله ابراهیمی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
جوادی ارجمندی، م.ج. و رضا زاده، ح. (1390). «آسیب‏شناسی مواضع جمهوری اسلامی ایران نسبت به تعیین رژیم حقوقی دریای خزر از منظر ساختار-کارگزار». فصلنامۀ سیاست. مجلۀ دانشکده‏ حقوق و علوم سیاسی. د 41. تابستان:صص 89-106.
دیلمی معزی، ا. (1387). «آسیای مرکزی و قفقاز در سیاست جهانی: تعامل ژئواکونومی و ژئوپلیتیک».  فصلنامۀ مطالعات سیاسی و اقتصادی،س 23. ش 8 - 257:صص62-73.
رفیع، ح.، دیان، ج. و شیرخانی، آ. (88-1387). «آسیای مرکزی: منطقه ای پویا برای فعالان امنیتی». مطالعات اوراسیای مرکزی. س دوم. ش 3. زمستان و بهار:صص 61-76.
رمضانی، س.ر. و محرابی، ع. (1389). «ژئوپلیتیک دریای خزر و واگرایی کشور‏های ساحلی». مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز. ش 72:ص ص19-50.
زرگری، ه. (1387). «رژیم حقوقی دریای خزر و تاثیر آن بر امنیت ایران». فصلنامۀ مطالعات سیاسی و اقتصادی. شماره 8-257. بهمن و اسفند.
سجاد پور، م.ک، شهابی، ش.، غفاری، م. و صادقی، س.ش. (1390). «ساختار نوین اقتصاد سیاسی بین‏الملل و ژئوپلیتیک انرژی ایران». رهیافت‏های سیاسی و بین‏المللی. ش 28. زمستان صص 9-44.
شادی وند، ق. (1391). «رویکرد اتحادیه اروپا در قبال نفت خام و گاز طبیعی آسیای میانه و قفقاز». ماهنامۀ اکتشاف و تولید. ش 98. بهمن:صص 34-40.
شوری، م. (1386). «نفت و گاز خزر؛ تقابل منافع». انرژی آسیایی. ش 8.
شیرخانی، م.ع. و مهاجر پور، ح. (1391). «واقع‏گرایی و نقش منابع انرژی در سیاست خارجی». فصلنامۀ تحقیقات سیاسی و بین‏المللی، ش سیزدهم. زمستان:صص 1-41.
صادقی، س.ش.(1392). «ایران و تعامل‏های اقتصاد سیاسی انرژی در آسیای مرکزی». مطالعات اوراسیای مرکزی. س ششم. ش 12. بهار و تابستان:صص 95-114.
فیروزیان، م. (1388). «چالش های امنیتی در قفقاز». فصلنامۀ راهبرد. س هیجدهم. ش 51. تابستان:صص41-58.
کولایی، ا. (1389). «نقش ایران در امنیت انرژی در منطقه و جهان». فصلنامۀ تحقیقات سیاسی و بین‏المللی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا. ش چهارم. پاییز:صص 63-89.
«گشایش خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به چین و تبعات ژئوپلیتیکی آن» (1388). اقتصاد انرژی. ش 3-122‌ دی و بهمن:صص 4-9.
موسوی نیا، م.ت. (1388). «مواضع کشور های ساحلی دریای خزر»،.گزارش. س هیجدهم. ش 208. خرداد:صص 28-30.
ولی زاده، ا. و هوشی سادات، ه.س. (1392). «ژئوپلیتیک انرژی بریکس و جایگاه ایران». فصلنامۀ  سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی. د 43، ش 2. تابستان:صص 99-120.
 
Adeebfar, T. (2001).Geopolitical dimensions of the main export pipeline in the caspian region: the bako-tibbilis-ceyhan pipeline and the events of 11 september 2001, Tehran: Institute for International Energy Studies.
Alili, Ahmad(2017) “Trump Foreign Policy Impact in the Caucasus: Projecting Azerbaijan-USA relations for the next four years and beyond”. Center for Economic and Social Development (CESD) ,January.
Al-Rodhan, N. R.F. (2006).Security in the Caspian Sea region: challenges and opportunities in a globalized world, GCSP Policy Brief, No. 9, September 28, pp 1-4.
Bahgat, G. (2005). Oil and terrorism: central asia and the caucasus, The Journal of Social, Political, and Economic Studies, Vol. 30, No. 3, Fall, 265-83.
Balmasov, S. (22.3.2011).The United States and the Caspian Sea countries are chummy: but against whom?, Publishd on New Eastren Outlook, at: http://www.journal_neo.com. (accessed on: 12/3/2013).
Boersma Tim &Corey Johnson(2018).”U.S. Energy Diplomacy” Center on Global Energy Policy,  february.
BP Statistical Review of World Energy. (2013). Agust 22, At: www.bp.com/.../bp/.../Energy.../statistical-review.../BP-statistical-review-of- world- Energy... html. (accessed on: 6/11/2014).
Critcchell, K. (2008). The law and politics of the Caspian Sea, Journal of International Affairs, Vol.61, No.2, Spring, 298-9.
EIA. (2014). Caspian Sea region: overview of oil and natural gas in the Caspian Sea region, At: http://www.eia.doe.gov. (accessed on: 20/3/2014).
Freedman, R. (2000). Russian-Iranian relations in the 1990S, Middle East Review of International Affairs, Vol.4, No.2, June.
Granmayeh, A. (1998).The Caspian Sea: options for regional cooperation and regionasecurity, At:www. lies. net/ OLD_ site/ english/ trainingconf/ conference/ conf98-paper/pdf/granmayeh. (accessed on: 10/9/2012).
Hedenskog, Jakob, Erika Holmquist and Johan Norberg(2018) .”Security in the Caucasus: Russian policy and military posture”  Swedish Defence Research Agency(FOI). February.
Henderson, S. (2008). Energy in danger: Iran, oil, and the West, Policy Focus, No. 83, June.
Ibrayeva , Aigerim& et al(2017) “Energy Export Potential in the Caspian Region and Its Impacton EU Energy Security” Periodica Polytechnica Social and Management Sciences, https://doi.org/10.3311/PPso.10644.
Jong, J.J. (2008).The third EU energy market package: are we singing the right song?,Clingendael International Energy Programme (CIEP).
Karimov. R.; Chausovsky,E.& Makili-Aliyev,K. (2011). The Caspian Bain: Geopolitical and the Future Balance of Power, (Baku: SAM Center for Strategic Studies).
Kohen, A.& Others. (2008). Theproposed Iran-Pakistan-India gas pipeline: an unacceptable risk to regional security, No.2139, 30 May.
Laruelle, M.& Peyrouse,S. (2009). The militarization of the Caspian Sea: “great games” and “small games” over the caspian fleets, China Eurasia Forum Quarterly, Vol 7, No.2.
Main J.,S. (2005).The bear, the peacock, the eagle, the sturgeon and the black, black oil: contemporary regional power in the Caspian Sea, (London: Defence Academy of the United Kingdom).
Ogutcu, M. (2003). Caspian energy and legal disputes: prospects for settlement, Document de Travail, June.
Pabst, A. (2009). Central Eurasia in the emerging global balance of power, American Foreign Policy Interest, No. 31, PP.166-76.
Sander, A.G. (2006).US-Russian energy security in the Caucasus: the prospect for conflict in the national interest, at: www.sras.org (assessed on: 18 Apr. 2012).
Scaroni, P. (2006).Europeans must face the threat of energy supplies,Financials Times.
OktavaOzden, Z. (2005).American politics toward Caspian Sea and Baku-Tiblisi-Jiyhan,Perception, Spring, pp 1-5.