سیاست خاورمیانه‌ای بریتانیا در دوره پسابرگزیت مطالعه موردی: خلیج‌فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی

2 استاد گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

پیروزی شگفتی‌ساز حامیان خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا در رفراندوم 23 ژوئن 2016، از پیچیده‌ترین بحران‌های سیاسی لندن در نیم‌قرن گذشته بود که در کوتاه‌مدت موجب تمرکز دولت بریتانیا بر طیف گسترده‌ای از مسائل و موضوعات مرتبط با اهداف و ایده‌های پسابرگزیتی شد. از آنجایی که طرح «بریتانیای جهانی» یکی از مؤلفه‌های کلیدی و مورد تأکید کنونی در سیاست خارجی لندن است، بریتانیا از طریق قدرت نرم خود درصدد ایجاد تغییرات اساسی در فعالیت‌ها و برنامه‌های خویش خواهد بود. قدر مسلم آنکه با تغییرات احتمالی در سیاست خارجی بریتانیا در دوره پسابرگزیت، این کشور چاره‌ای جز تحکیم و تداوم اتحاد سنتی خود با خلیج‌فارس نخواهد داشت. به این ترتیب، آینده روابط بریتانیا با خلیج‌فارس یکی از موضوعات قابل توجه در محافل سیاسی امروز به شمار می‌رود. بر این اساس، هدف مقاله حاضر تحلیل سیاست بریتانیا در قبال خلیج‌فارس در دوره پسابرگزیت با تأکید بر رویکرد آینده‌پژوهی و پاسخ به این سؤال بوده است که «سناریوهای محتمل در روابط بریتانیا و خلیج‌فارس در دوره پسابرگزیت به چه صورت خواهد بود؟» با بررسی پیشینه بریتانیا در خلیج‌فارس و استفاده از سناریونویسی، آینده سیاست خارجی بریتانیا در خلیج‌فارس را می‌توان دربرگیرنده عوامل سیاسی، اقتصادی، امنیتی و انرژی برشمرد. نتایج تحقیق پیش‌‌رو بیانگر این امر بوده است که با خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، حضور لندن در خلیج‌فارس بر پایه یک استراتژی و حرکت بر مبنای الزامات بلندمدت در راستای ایجاد ثبات و فرصت‌های اقتصادی بر اساس مجموعه‌ای از رفتارهای جمعی در جهت توسعه اهداف استراتژیک بلندمدت در دوره پسابرگزیت خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


خالوزاده، سعید (1384). کالبدشکافی روابط سیاسی- امنیتی ایالات‌ متحده و انگلستان پس از جنگ جهانی دوم، کتاب اروپا 5 (ویژه روابط انگلیس و اروپا)، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
خامنه‌ای، سید علی (2016). واکنش تند رهبر ایران به سخنان ترزا می: بی‌شرمانه می‌گویند ایران تهدید منطقه است، قابل‌دسترسی در:
https:// fa. euronews. com/ 2016/12/17/ iranian- supreme- leader- khamenei- reaction- to-british-prime-minister-theresa-may
درج، حمید. آقایی، سید داود (1396). جایگاه راهبردی یمن در سیاست خارجی و امنیتی ترامپ. فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، (40)10، ص‌ص 68 - 39.
دلدم، اسکندر (1363). سلطه جویان و استعمارگران در خلیج‌فارس. تهران: انتشارات نوین.
سجادپور، سید محمدکاظم (1379). جهانی شدن و امنیت خارجی جمهوری اسلامی ایران. مجله سیاست خارجی.
قاسمی، فرهاد. صالحی، سید جواد (1387). نگرشی تئوریک بر خلیج‌فارس و مسائل آن. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.
کورنیش، ادوارد (1388). آینده‌پژوهی پیشرفته: نگاهی ژرف بر اصول، مبانی و روش‌های آینده‌پژوهی. ترجمه سیاوش ملکی‌فر. تهران: اندیشکده صنعت و فناوری، گروه آینده‌پژوهی و دیده‌بانی.
مظفری، علی (1388). آینده‌پژوهی، بستر عبور از مرزهای دانش. فصلنامه پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، (8)2، ص‌ص 48-25.
ناصرآبادی، زهرا (1379). آینده‌پژوهی. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی استراتژیک، مؤسسه آموزشی و تحقیقات صنایع دفاعی.
نپوری‌زاده، بهنام (1388). آینده‌پژوهی، مفاهیم، روش‌ها. تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، مؤسسه تحقیقاتی صنایع دفاعی.
نقیب‌زاده، احمد (1383). بررسی تطبیقی سیاست‌های اروپا و آمریکا در خاورمیانه، کتاب خاورمیانه- ویژه مسائل و چالش‌های خاورمیانه. تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
نقیب‌زاده، احمد (1395). انگلستان در خلیج‌فارس تکاپوی تازه در سیاست خارجی، جام جم آنلاین. قابل‌دسترسی در:
وثوقی، محمدباقر (1384). تاریخ خلیج‌فارس و ممالک هم‌جوار. تهران: انتشارات سمت.
ویلسون، هارولد (1374). خلیج‌فارس. ترجمه محمد سعیدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
الهی، همایون (1387). خلیج‌فارس و مسائل آن. چاپ دهم. تهران: نشر قومس.
 
Ahmed, Nafeez (7 May 2014) “Think tank behind Tory foreign policy promotes Arab world fossil fuel hegemony”, The Guardian, available at: https:// www. theguardian. com/ environment/ earth- insight/2014/may/ 07/ henry-jackson-society-neocon-militarism-mideast-oil-gas-energy
Aljazeera(December 7, 2016)“Britain to Deepen Security Cooperation With the GCC,” available at: http://www.aljazeera.com/news/2016/12/britain-deepen-security-cooperation-gcc-161207102311180.html
Allison, George(2017) “Five ships to be permanently based in Bahrain”, UK Defence Journal, available in: https://ukdefencejournal.org.uk/five-ships-to-be-permanently-based-in-bahrain/
Alshayji, A.K. (2002) Mutual Realties, Perceptions, and Impediment Between The GCC States and Iran, in: Security in the Persian Gulf. Palgrave.
Asthana, A (2017) ‘'Face like thunder': how the mood turned sour at Trump's first G20’, available at: https://www.theguardian.com/world/ 2017/jul/ 08/ china-france-us-g20-maytrump-trade-pledge-paris-climate
Atchinson, c.u (1909) A Collection Of Treaties Engagements And Sanads,GOVERNMENT OF INDIA, universallibrary, (Vol. Xiii)
Belgrave, Charles (1966) The Pirate Coast, London: G. Bell & Sons.
Booth, Robert(17 April 2013) “Boris Johnson may regret portraying London as the 'eighth emirate'”, The Guardian, available at: https:// www. theguardian. com/ commentisfree/ 2013/apr/ 17/ boris- johnson- regret- london-eigtth-emirate
British PM(2016) UAE, UK Eye $35.4bn Trade Ties by 2020, available at: http://www.arabianbusiness.com/uae-uk-eye-35-4bn-trade-ties-by-2020-says-british-pm-626513.html
Committee on Arms Exports Control (17 July 2013) Scrutiny of Arms Exports and Arms Control, available in: http://www.publications.parliament.uk/ pa/cm201314/cmselect/cmquad/205/205ii12.htm
Cordesman, A. H. & Al-Rodhan, K. R (2006). The Gulf military forces in an era of asymmetric wars: Iran. Washington DC: Center for Strategic and International Studies.
Coskun, Bezen Balamir. (25 - 27 September 2008)." The EU's Quest for Energy Security and Persian Gulf ". Prepared for the Fourth Pan-European Conference on EU Politics, University of Latvia.
Debusmann Jr, Bernd. (2019) “UK to boost assistance for Gulf ‘vision’ strategies, says Middle East Trade Commissioner”.Arabian Busines. https:// www. arabianbusiness. com/ politics- economics/410630-uk-to-boost- assistance- for- gulf- vision- strategies- says- middle- east-trade-commissioner
Department for International Trade(2017)“Enhancing economic relationships between the UK-GCC through PPP”, available at: https://www.gov.uk/ government/ news/enhancing-economic- relationships- between-the-uk-gcc-through-ppp
Department for International Trade(May 01,2018), Doing business in the United Arab Emirates: UAE trade and export guide”و available in: https:// www.gov.uk/government/ publications/ exporting-to-the-united-arab-emirates/exporting-to-the-united-arab-emirates
Diala-McBride,Criselda(2018)“GCC’s honeymoon with oil is over”, eniday, https:// www.eniday.com/en/sparks_en/ arabian- gulf-honeymoon-with-oil-is-over/
Doyle, Chris (6 June 2017) “Neither consistent nor ethical: Britain’s Middle East policy”, The New Arab, available at: https://www.alaraby.co.uk/ english/ comment/ 2017/6/6/ neither- consistent- nor- ethical- britains-middle- east-policy
Embassy of the United Arab Emirates(December 20, 2016) “UK-UAE Relations,” available in: http:// www. uaeembassy. ae/ Embassies/uk/ Content/570
Erdbrink, Thomas and Krauss, Clifford (2016) ‘Iran races to Clinch Oil Deals before Donald Trump Takes Office’, New York Times, available at: https:// www. nytimes. com/ 2016/12/08/ world/ middleeast/ iran- oil-sanctions- trump.html
Foreign Affairs Committee(2017) “Broader Context: UK Ties With the Gulf, available in: http:// www. publications. parliament. uk/ pa/cm201314/ cmselect/ cmfaff/88/8806.htm
Fortune (2016)“Gulf Investors Hold Back From UK Property Deals on Brexit Fears,”available at: http:// fortune. com/ 2016/06/05/gulf- investors-real-estate- brexit/
Galtung, Johan and Ruge, Mari(1956) “Patterns of Diplomacy,” Journal of Peace Research 2, no. 2.
Graham-Harrison, Emma (21 December 2012) ‘Britain could deploy more troops to Gulf, says David Cameron’, available in: http://www. theguardian. com/uk/2012/dec/21/britaindeploy-troops-gulf-cameron
HM Government, (2015) National Security Strategy and Strategic Defence and Security Review 2015 available in: https://www.gov.uk/ government/ uploads/ system/ uploads/ attachment_ data/ file/ 478933/52309_ Cm_ 9161_ NSS_SD_ Review_web_only.pdf
House of Commons Foreign Affairs Committee(2013)The UK's relations with Saudi Arabia and Bahrain, available in: https://publications.parliament. uk/ pa/ cm201314/ cmselect/ cmfaff/88/88.pdf
Kahn, H., and Wiener, A., J (1967). The Year 2000 – a Framework for Speculation on the Next Thirty Three Years. New York: Macmillan.
Khan, Z. A (2011). US post 9/11 Persian Gulf policy: Iran’s concern and options. IPRI Journal, 11(1), 41-58.
Low, Charles Rathbone, (1877) History of the Indian Navy (1613–1863),London: R. Bentley and son, vol. 1.
Manuel, Almeida (September 20, 2018) “Brexit’s economic and political effects a puzzle for the GCC too”. Arab News. http://www.arabnews. com/ node/1375146
May (2016a) May’s speech to the Conservative Friends of Israel – full text, available in: https://www.conservativehome.com/ parliament/ 2016/12/ mays-speech-to-the-conservative-friends-of-israel-full-text.html
May, Theresa(7 December 2016b), “PM: We are clear-eyed about threat from Iran”, available in: https://www.gov.uk/government/news/pm-we-are-clear-eyed-about-threat-from-iran
Merrill, Jamie (1 November 2015) ‘Royal Navy base construction begins in Bahrain as Britain seeks a return to “East of Suez”, Independent, available in: <http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/royal-navy-baseconstruction
Middle East Monitor(October 13, 2016) “Oman Sstrengthens Defence Ties With UK,” available in: https://www.middleeastmonitor.com/20161013-oman-strengthens-defence-ties-with-uk/
Mietzner, D. & Reger, G., (2005) Advantages and disadvantages of scenario approaches for strategic foresight. Int. J. Technology Intelligence and Planning, Volume Vol. 1.
Mills, Claire(10 July 2018) Commons Library Briefing, available in: file:///C:/Users/sky-pc/Downloads/CBP-8248.pdf
Ministry of Defence(July 15, 2016) “Defence Secretary Discusses Tackling Terrorism with Qatar,” available in: https://www.gov.uk/government/ news/ defence-secretary-discusses-tackling-terrorism-with-qatar
Nassauer, J.I., Corry, R. C (2004). Using normative scenarios in landscape ecology. Landscape Ecology, 19: 343-356.
Only, J. (2009) Britain and the Gulf Shaikhdoms, 1820-1971: The Politics of Protection, Center for International and Regional Studies, Georgetown University School of Foreign Service in Qa-tar, No.4.
Parasie, Nicolas(26 June 2016) ‘Persian Gulf to Continue Investing in U.K. After Brexit Vote’, Wall Street Journal, available in: http:// www. wsj. com/ articles/ persian-gulf-to-continue-investing-in-u-k-after-brexitvote-1466943627
Robinson, Tim(2018) UK relations with Qatar, available at: file:///C:/ Users/ sky-pc/Downloads/CDP-2018-0126%20(1).pdf
Rogers, Paul (2008) BRITAIN’S SECURITY – A NEW APPROACH? International Security Monthly Briefing, available at: http:// interactive. cabinetoffice.gov.uk/documents/security/national_security_strategy.pdf
Rose,Caroline(February 05,2019)“Brexit’s Impact on UK-Middle East Relations”.Charged Affair, https://chargedaffairs.org/brexits-impact-on-uk-middle-east-relations/
Rynhold, J (2014) American Grand Strategy and the Arab-Israeli Conflict, Bar-Ilan University, American Political Science Association Annual Conference, Washington DC. Available at: https://papers. ssrn.com/ sol3/papers.cfm?abstract_id=2453593.
Shambaugh, David (2013) “Assessing the US ‘Pivot’ to Asia”, Strategic Studies 7(2),pp. 10-19.
Sokolsky, Richard D. (2003) The United States and the Persian Gulf Reshaping Security Strategy for the Post-Containment Era, NATIONAL DEFENSE UNIVERSITY PRESS WASHINGTON, D.C.
Stansfield, Gareth and Kelly, Saul(2013) “A Return to East of Suez? UK Military Deployment to the Persian Gulf”, RUSI Paper, available at: https://rusi.org/system/files/East_of_Suez_Return_042013.pdf
Trip, Charles (2000) A History of Iraq, Cambridge University Press, United Kingdom.
UK Department of Trade and Investment(2014) available at: https://www.gov. uk/ government/ world/ organisations/ uk-trade-investment-united-arab-emirates
UK Security Service (MI5)(2014) ‘What are the greatest threats to the UK’s security?’, available at: https://www.mi5.gov.uk
Vreeker, R., (2008) Sustainable Urban Development Vol. 3: The Toolkit for Assessment, This Edition Published in the Taylor & Francis e-Library.
www. gov.uk/ government/ news/ pm- meeting- with-the-king- of-bahrain- 26-october-2016
www. gov.uk/ government/ speeches/ foreign-secretary-speech-britain-is-back-east-of-suez