سطوح همکاری، رقابت و منازعه در مناسبات ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی بین ایران و هند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

2 استادیار جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

کشور هند به‌عنوان یک واقعیت پایدار با مجموعه ویژگی‌های ژئوپلیتیکی سرزمینی، قومی، مذهبی، فرهنگی و اقتصادی تعریف مشخصی در منافع ملی ایران و جایگاه خاصی در سیاست خارجی ایران دارد. روابط ایران و هند از دیرباز تحت تأثیر عوامل ژئوپلیتیکی قرار داشته است، در این راستا پژوهش حاضر به بررسی روابط ژئوپلیتیکی دو کشور ایران و هند و دلایل شکست این دو کشور در ایجاد یک همکاری استراتژیک پرداخته است. با توجه به نزدیکی جغرافیایی و موقعیت ژئوپلیتیکی ایران و هند،‌ دو کشور در سطح منطقه‌ از منافع مشترک زیادی برخوردارند. از آنجایی که نیاز روزافزون هند به انرژی بر کسی پوشیده نیست، برای تأمین بلندمدت انرژی خود، به ایران در جایگاه مهم‌ترین تأمین‌کننده انرژی می‌نگرد. ایران نیز قدرتمند شدن هند را در راستای سیاست دنیای چندقطبی و مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی آمریکا می‌داند و آن را در چهارچوب منافع ملی خود ارزیابی می‌کند. هند در جنوب ایران و بندر چابهار نیز حضور گسترده‌ای دارد که مهم‌ترین زمینه این همکاری وجود منافع انرژی این کشور در خلیج‌فارس است. در ‌این ‌میان، موضوعات چالش‌برانگیزی نیز در روابط ایران و هند وجود دارد؛ مانند نزدیکی هند به ایالات متحده آمریکا و همگام شدن با این کشور در پی تحریم‌های آمریکا علیه ایران، ملاقات مقامات سطح بالای هندی با کشورهای حوزه خلیج‌فارس به‌ویژه امارات متحده عربی، بحرین و قطر که باعث شده رابطه دو کشور هند و ایران به دلیل چالش‌های منطقه‌ای ایران در این حوزه، به‌خوبی پیش نرود.

کلیدواژه‌ها


احمدی، سید عباس (1386). بررسی نقش و موقعیت ایران در نظریه‌های ژئوپلیتیک. مجلس و پژوهش. 14 (57)، صص 26-9.
احمدی پور، زهرا. ولی قلی زاده، علی (1389). بررسی و تحلیل نقش خزر در معادلات ژئوپلیتیک منطقهای. فصلنامه جغرافیا. ۸ (17)، 7-17.
احمدیان، محمدعلی (1388). ویژگی‌های جغرافیایی کشورهای اسلامی، چ چهارم. مشهد: انتشارات سخن‌گستر.
افشردی، محمدحسین (1381). ژئوپلیتیک قفقاز و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دوره عالی جنگ سپاه.
ایوانز، گراهام. جفری نونام (1981)، فرهنگ روابط بین‌الملل. ترجمه حمیرا مشیرزاده. تهران: نشر میزان.
برزگرزاده زرندی، معین (1394). کشمکشهای سرزمینی در منطقه جنوب آسیا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.
بهروزی فر، مرتضی. همایون نسیمی (1383). ایران، خلیج‌فارس و بازارهای جهانی انرژی. مجله اطلاعات سیاسی- اقتصادی. (210 و 209)، صص 43-30.
توحیدی، ام‌البنین (1386)، موانع همگرایی در جنوب غرب آسیا (مطالعه موردی، خط لوله صلح). مجموعه مقالات.
سجادپور، سید محمدکاظم. پهلوانی، مهرداد (۱۳۹۱)، جایگاه ایران در روابط بین هند و ایالات متحده آمریکا، پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، ۱ (۱)،صص 93-68.
حافظ‌نیا، محمدرضا (13۹۲)، جغرافیای سیاسی ایران تهران: انتشارات سمت.
حسین پور پویان، حسین (1392). تبیین مؤلفه‌های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی روابط در مناطق ژئوپلیتیکی. فصلنامه ژئوپلیتیک. ۹ (۲)، صص 203-161.
خرم، علی (1386). چین و خلیج‌فارس. مجموعه مقالات سمینار بررسی مسائل خلیج‌فارس.  تهران: معاونت پژوهشی دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی دانشگاه آزاد اسلامی.
رحیم‌پور، علی (1389). امنیت خلیج‌فارس و جایگاه استراتژیک ایران. فصلنامه جغرافیای انسانی.۳ (۱)، صص 30-11.
رسولی، محمد (1393) ایران و روابط بین‌الملل تهران: انتشارات سمرقند.
زارعی، بهادر. (1393) (الف). فرصت‌ها و چالش‌های سیاست خارجی ایران در منطقه خزر. تهران: انتشارات دانش‌پژوه.
زارعی، بهادر. (1393) (ب). مطالعات منطقه‌ای خلیج‌فارس. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
زرقانی، سید هادی. احمدی، ابراهیم (۱۳۹۵). تحلیل ژئوپلیتیک روابط ایران و هند در چارچوب وابستگی‌های متقابل. پژوهش‌های ایرانی سیاست بین‌الملل، 4 (۲)، صص 85-55.
زین‌العابدین، یوسف (1386). درآمدی بر جغرافیای سیاسی پیشرفته. رشت: کتیبه گیل.
قاسمی، فرهاد (1389). سیاست‌های پیشنهادی برای حصول امنیت در منطقه، مطالعه موردی: خاورمیانه. فصلنامه ژئوپلیتیک. ۶ (۲).
کوهن، برنارد (1387). ژئوپلیتیک نظام جهانی. ترجمه عباس کاردان. چاپ اول. تهران: انتشارات ابرار معاصر.
لیتل، ریچارد (1389). تحول در نظریه‌های موازنه قوا. ترجمه غلامعلی چگینی زاده. تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
محمدی، حمیدرضا. احمدی، ابراهیم (۱۳۹۷). موازنه گرایی در سیاست‌های ژئوپلیتیکی هند (با تأکید بر نقش و جایگاه بندر چابهار). پژوهش‌های دانش زمین. ۹ (33).
مجتهدزاده، پیروز (1395). جغرافیایی سیاسی و سیاست جغرافیایی. تهران: انتشارت سمت.
مختاری‌هشی، حسین (۱۳۹۷). تبیین مفهوم ژئواکونومی (اقتصاد ژئوپلیتیکی) و توصیه‌هایی برای ایران. فصلنامه ژئوپلیتیک. ۱۴ (۲)، صص 82-56.
ولی قلی زاده، علی (1394). الگوی شناخت بحران‌های ژئوپلیتیکی (با تأکید بر بحران قره‌باغ). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
Agnew, J. (1998). The impossible capital: monumental rome under liberal and fascist regimes, 1870-1943. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 80(4), 229-240.
Ahmadi, Syrus, Mohammad Reza Hafeznia, Bernard Hourcad, (2013); GEOPOLITICS OF BUFFER SPACES: CHARACTERISTICS OF IRAN’S BUFFER SITUATION BETWEEN GREAT POWERS IN THE INETEENTH AND TWENTIETH CENTURY (AD). Sciences. International. 25(4), 1019-1030.
Bahgat, G. (2010). Russia's oil and gas policy. OPEC Energy Review, 34(3-4), 162-183.
Blackwill, Robert D and Harris, Jennifer M (2016), War by Other Means. Harvard University Press.
chen, Wen- Sheng (2010), China’s oil strategy: ‘’ coing out to Iran’’, Asian Politics & Policy, vol 2.
Cowen, Deborah and Smith, Neil (2009), “After Geopolitics? From the Geopolitical Social to Geoeconomics,” Antipode 1, 22–48. https://doi. org/10.1111/j.1467-8330.2008.00654.x.
Dodds, Klaus. (2000). “Geopolitical in a Changing World,” England: Pearson Education Limited.
Dwivedi, R. L. (1990). Fundamentals of political geography. AllahabaD: Chaitanya Publishing House...
Ehteshami, A. (2006). The Middle East: between ideology and geo-politics. In The Bush doctrine and the war on terrorism(pp. 118-134). Routledge.
Escobar, pepe. (2007); Shiitestan in Michel Korinam and John Laughland, eds. Shia power: Next Target Iran? London: Vallentin.
Fair,C. Christiane, (2007), Indo-Iranian ties:thicker than oil. Middle east,vol11, No. 1.
Hindustan Times, jan 25, 2006.
International lanferenceiyadh, 2005.
Katzenstein, Peter, (2005), AworId of Regions: Asia & Europe in the American imperium, Ithacany & London: Cornell university press.
Koshy, N. (2008), UN and the Gulf Crisis. Economic and Political Economy, 32(47), 22-28.
Pant, Harsh. (2004). India and Iran: An ‘axis’ in the making? Asian Survey, 44(3), 369–383.
Pant, Harsh. (2011). India’s relations with Iran: Much ado about nothing. The Washington Quarterly, 34(1), 61–74.
Soltaninejad.Mohammad (2017),Iran–India Relations:The Unfulfilled Strategic Partnershi, India Quarterly 73(1) 21–35, DOI: 10.1177/0974928416683054.
Taylor, Peter (1994). Political Geography. England: Longman Scientific & Technical.

سایت‌ها

www. financialtribune.com, 2019.
www. Moj news.com, 2013.