سیاست خارجی مصر از مرسی تا سیسی: تغییر درون پارادایمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه مطالعات غرب آسیا و شمال آفریقا، دانشگاه تهران

چکیده

هدف از این مقاله بررسی مبانی و ابعاد نوین سیاست خارجی مصر در دورۀ «عبدالفتاح السیسی» است. مصر در دورۀ پس از «مبارک» تحولاتی گسترده در سطوح داخلی و سیاست خارجی تجربه کرد. با سرنگونی «محمد مُرسی» و روی کار آمدن نخستین رئیس جمهور منتخب در تاریخ مصر، این کشور وارد مرحلۀ نوینی در سطوح داخلی و خارجی شد. از آنجا که سیاست خارجی تداوم سیاست داخلی مصر بوده، توجه سیسی به سیاست و روابط خارجی و به‌ویژه پیشبرد برخی تغییرات در آن اهمیت داشته است. با توجه به مسئله مقاله، یعنی «تغییرات و آورده‌‌های سیسی در سیاست خارجی مصر»، پرسش مقاله بر «چرایی و سطح وقوع تغییر در سیاست خارجی مصر در دورۀ سیسی» متمرکز بوده است. بنا بر فرضیۀ اولیۀ مقاله، تغییر سیاست خارجی حاصل تحوّل جهان‌بینی نخبگان حاکم بر مصر- در گذار از مرسی به سیسی - و منافع صنفی متناظر با آن است؛ تغییری که نه در سطح پارادایم حاکم بر سیاست خارجی، بلکه درون پارادایم یادشده رخ داده است. در این مقاله برای تبیین علل تغییرات در سیاست خارجی مصر در دورۀ سیسی و نیز سطح آن از روش «تحلیل علّی پس‌‌رویدادی» استفاده شده است. افزون بر این روش، در بحث و توضیح روایت‌‌های جدید سیاست خارجی مصر در دورۀ سیسی، از تحلیل گفتمان استفاده شده و محدوده زمانی پژوهش دورۀ پس از کودتای 2013 مصر بوده است.

کلیدواژه‌ها


فارسی)
احمدیان حسن (1393). ظهور محور اخوانی در خاورمیانه و دگرگونیِ نظم منطقه‌‌ای. مجموعه مقالات بیست و یکمین همایش بین‌‌المللی خلیج‌فارس: جهان در حال گذار: تحولات ژئوپلیتیک جهان اسلام و خلیج‌فارس. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌‌المللی. ص‌‌ص 329-342.
هادیان، ناصر (1391). مفهوم انقلاب و تحولات جهان عرب. فصلنامه سیاست. 42 (4)، ص‌‌ص 222-205.
أبوطالب، حسن (1989). مستقبل العلاقات المصریۀ - العربیة: السیاسة الخارجیة المصریة فی البیئة العربیة 197٠ - 1987. مجلة المستقبل العربی. (122)، ص‌‌ص 49-70.
القاسم، باسم و الدنان، ربیع (2016). مصر بین عهدی مرسی والسیسی: دراسة مقارنة. بیروت: مرکز الزیتونة للدراسات والإستشارات.
أمین، سمیر (2011). ثورة مصر وعلاقتها بالأزمة العالمیة. القاهرة: دار العین للنشر.
ثروت، ریم (20 یولیو 2019). «اکتمال مسار خریطة مصر الاستثماریة». البورصجیة نیوز.
http://alborsagia.news/258601,-اکتمال-مسار-«خریطة-مصر-الاستثماریة».html
سلیم، محمد السید (1998). تحلیل السیاسة الخارجیة. الطبعة الثانیة. القاهرة: مکتبة النهضة المصریة.
سلیم، محمد السید (1980). «التحلیل الناصری للسیاسة الخارجیة». مجلة المستقبل العربی، (20)، ص‌‌ص 42-62.
شبلی، السید أمین (2002). «نظرة علی السیاسة الخارجیة المصریة فی خمسین عاماً، 1952-2002» مجلة السیاسة الدولیة. العدد 149.
حمید، شادی. ماندافیل، بیتر (2013). انقلاب اللاعودة: الولایات المتحدة أمام إعادة ترتیب أولویاتها فی مصر، موجز السیاسة. مرکز بروکنجز الدوحة.
عبدالناصر، جمال (1996). فلسفة الثورة. القاهرة: بیت العرب للتوثیق العصری.
مرکز الجزیرة للدراسات (أغسطس 2015). «سیاسة مصر الخارجیة زمن السیسی وغیاب المنظومة الإستراتیجیة» تقاریر. الدوحة: مرکز الجزیرة للدراسات.
خلیفة، عزمی (مارس 2015). سیاسة مصر الخارجیة فی عهد الرئیس السیسی. مجلة حالة مصر، المرکز الإقلیمی للدراسات الإستراتیجیة.
 
انگلیسی)
Ahmadian, Hassan (2014) “Egyptian Foreign Policy Identities,” Iranian Review of Foreign Affairs, Vol. 5, No. 3, pp. 5-31.
Bayoumi, Alaa (June 27, 2013) “Morsi’s Foreign Policy Record Reviewed,” Al-Jazeera. http://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/06/2013625114318963367.html
Berti, Benedetta (Spring 2013) “No Blank Cheques: Morsi and Hamas,” Fathom Journal. http://fathomjournal.org/no-blank-cheques-morsi-and-hamas/
Brown, Nathan & Michael Dunne (July 29, 2015) “Unprecedented Pressures, Uncharted Course for Egypt’s Muslim Brotherhood,” Carnegie Endowment for International Peace. http:// carnegieendowment. org/ 2015/07/29/unprecedented- pressures- uncharted- course- for- egypt- s-muslim- brotherhood-pub-60875
Cantir, Cristian & Kaarbo, Juliet (2016) “Unpacking Ego in Role Theory: Vertical and Horizontal Role Contestation and Foreign Policy,” In Cantir, Cristian & Kaarbo, Juliet (Eds), Domestic Role Contestation, Foreign Policy, and International Relations, New York: Routledge.
Daily News Egypt (June 8, 2016) “Two years of foreign policy under Al-Sisi: reaching out and new options,” Daily News Egypt. http://www. dailynewsegypt. com/ 2016/06/08/two- years- foreign- policy- al- sisi- reaching- new-options/
Darwisheh, Housam (2014-2015) “Regime Survival Strategies and the Conduct of Foreign Policy in Egypt,” IDE ME Review, Vol. 2, pp. 43 – 64.
Hanna, Michael W. (August 13, 2014) “The Sisi Doctrine,” Foreign Policy. http://foreignpolicy.com/2014/08/13/the-sisi-doctrine/
Hassan, Hanine (November 2015) “Sisi’s Foreign Policy: a ‘Miracle’ for Israel but a Disaster for Palestine,” Middle East Eye. http://www. middleeasteye. net/columns/sisi-s-foreign-policy-miracle-israel-disaster-palestine-1732786166
Hudson, Valerie M. (2014) Foreign Policy Analysis: Classic and Contemporary Theory, New York: Rowman & Littlefield.
Kessler, Oren (February 12, 2017) “Egypt Picks Sides in the Syrian War: How Sisi Learned to Love Assad,” Foreign Affairs. https:// www. foreignaffairs. com/ articles/ syria/2017-02-12/egypt-picks-sides-syrian-war
Khalil, Yousef (March 27, 2017) “Sisi's NATO-like Pan-Arab Force Would fail,” The New Arab. https://www.alaraby.co.uk/ english/ comment/ 2017/3/27/sisis-nato-like-pan-arab-force-would-fail
Leber, Andrew (March 10, 2015) “An Army for the Arab League?” The New Arab. https://www.alaraby.co.uk/english/politics/2015/3/10/an-army-for-the-arab-league
Linn, Emily Crane (January 28, 2016) “The Army and its President: To Keep the Armed Forces Happy, President Sisi is Giving them Egypt’s Economy,” Foreign Policy. http://foreignpolicy.com/2016/01/28/the-army-and-its-president-egypt-sisi/
Mason, Robert (2016) “Egypt’s Future: Status Quo, Incremental Growth or Regional Leadership?” Middle East Policy, Vol. XXIII, No. 2, pp. 76-94.
Monier, Elizabeth Iskandar & Ranko, Annete (2013) “The Fall of the Muslim Brotherhood: Implications for Egypt,” Middle East Policy, Vol. XX, No. 4, pp. 111-123.
Morsy, Ahmed (April 14, 2013) “Morsi’s Un-revolutionary Foreign Policy,” Middle East Institute. http://www.mei.edu/content/morsi%E2%80%99s-un-revolutionary-foreign-policy
Oxford Business Group (August 4, 2016) “Egypt seeks to boost foreign direct investment.” https://oxfordbusinessgroup.com/news/egypt-seeks-boost-foreign-direct-investment
Oxford Business Group (June 28, 2016) “New investment law in Egypt to attract further FDI.” https:// oxfordbusinessgroup. com/ news/ new-investment-law-egypt-attract-further-fdi
Saddiqui, Fazzur Rahman (September 8, 2016) Changing Contours of Egypt’s Foreign Policy in the Aftermath of Uprising, Issue Brief, Indian Council of World Affairs.
Selim, Gamal M. (2015) The International Dimensions of Democratization in Egypt The Limits of Externally-Induced Change, New York & London: Springer.
Mohamed, Eid & Momani, Bessma (2014) “The Muslim Brotherhood: Between Democracy, Ideology and Distrust,” Sociology of Islam, No. 2, pp. 196-212.
Grimm, Jonnis & Roll, Stephan (November 2012) “Egyptian Foreign Policy under Mohamed Morsi: Domestic Considerations and Economic Constraints,” SWP Comments, German Institute for International and Security Affairs. https://www. swp- berlin. org/ fileadmin/ contents/ products/ comments/2012C35_gmm_rll.pdf
Salem, Paul (October 5, 2012) “Morsi Moves to Rebuild Egypt's Mideast Leadership Role,” Al-Monitor. http:// www.al-monitor.com/pulse/ originals /2012/al-monitor/morsi-egypt-regional-role.html
Sayigh, Yazid (August 2012) Above the State: The Officers’ Republic in Egypt, The Carnegie Papers, Carnegie Endowment for International Peace.
Trager, Eric (March 8, 2017) “Sisi’s Domesticated Foreign Policy,” The Washington Institute. http:// www. washingtoninstitute. org/ policy-analysis/ view/sisis-domesticated-foreign-policy
Telci, Ismail N. (November 11, 2016) “Sisi’s gamble: How Egypt's turn toward Iran changes power in the region,” Middle East Eye. http://www. middleeasteye.net/columns/sisi-s-risky-gamble-how-resetting- egyptian-foreign-policy-shifting-power-1818341258