قدرت ژئوپلیتیکی و روابط ژئوانرژی روسیه با اتحادیه اروپا در اوراسیای بزرگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد علوم سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه گیلان

2 پژوهشگر حوزه اوراسیا و دکتری روابط بین‌الملل از دانشگاه گیلان

چکیده

انرژی به‌عنوان یکی از مهم‏ترین مسائل جهانی و گاز طبیعی به خاطر دارا بودن خصوصیات منحصربه‌فرد، به‌ویژه در نحوه و مسیر انتقال آن، در قرن حاضر از اهمیت زیادی برخوردار است. از این‌رو، در چهارچوب ژئواکونومیک مفاهیمی چون امنیت انرژی، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان انرژی و خطوط انتقال گاز در گفتمان «ژئواکونومیکی» جایگاهی ویژه یافته است. مصرف بالا و نیاز روزافزون اتحادیه اروپا به انرژی به علت کمبود منابع و به تبع آن نیاز به واردات انرژی به‌خصوص از روسیه به‌عنوان بزرگ‌ترین دارندۀ منابع گازی جهان عاملی بوده که مسکو از قدرت ژئوپلیتیکی‏اش به‌عنوان ابزاری برای اجرای اهداف مدنظر خود در حوزۀ سیاسی و اقتصادی تلاش روزافزون کند. علاوه بر روسیه و اتحادیه اروپا، در این پژوهش کشورهای ترانزیتی که گاز روسیه به‌ وسیلۀ خطوط لوله از خاک آنها عبور می‏کند نیز به‌عنوان بازیگر سوم تاثیرگذار در نظر گرفته شده‏اند. پرسش اصلی مقاله با توجه به مباحث فوق، این چنین مطرح می‏شود که «چه مؤلفه‏های ژئوپلیتیکی موجب شکل‏گیری همکاری و ستیزۀ روسیه و اتحادیه اروپا در قبال مسئلۀ انرژی شده است؟» ادعای مقاله این‏گونه مطرح می‏شود که فضای حاکم بر روابط دو بازیگر در چهارچوب ژئواکونومی در قبال بحران اوکراین، پروژه‏های خط لوله، بسته انرژی سوم و تحقیقات ضد تراست اتحادیه علیه روسیه، دورۀ جدیدی از رقابت و همکاری ژئوپلیتیکی روسیه و اتحادیه اروپا را رقم زده است. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی _ تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‏ای و فضای مجازی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Russia's geopolitical power and geo-energy relations with the European Union in Greater Eurasia

نویسندگان [English]

  • Reza Simbar 1
  • Daniyal Rezapoor 2
1 Professor of Political Science and International Relations. Universitas Guilan
2 Eurasian Researcher and Ph.D. of International Relations. Universitas Guilan
چکیده [English]

Energy as one of the most important global issues and natural gas due to its unique characteristics, especially in the manner and route of its transmission, is of great importance in this century. Hence, in the context of geoeconomics, concepts such as energy security, energy producers and consumers, gas transmission lines have a special place in the geo-economic discourse. The EU's high consumption and growing energy demand due to resource shortages and, consequently, the need to import energy, especially from Russia, the world's largest holder of gas resources, is a factor in Moscow's geopolitical power as a means to an end. Make increasing efforts in the political and economic spheres. In addition to Russia and the European Union, the study also considers transit countries through which Russian gas passes through pipelines as a third influential player. The main question of the article, given the above issues, is what geopolitical components have led to the formation of cooperation and conflict between Russia and the European Union over the energy issue? The article claims that the atmosphere in the geo-economic relations between the two actors in the face of the Ukraine crisis, the pipeline projects, the third energy package, and the Union's antitrust investigation against Russia, usher in a new era of geopolitical competition and cooperation. This will figure out Russia and the European Union. The research method in this article is descriptive-analytical and a tool for collecting information on libraries and cyberspace.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Russia
  • EU
  • energy Security
  • pipelines
  • Ukraine
اسلامی، مسعود و محسن غریبی (1397). «ژئواکونومی نوین انرژی و پیامدهای آن برای امنیت انرژی جهان». فصلنامه سیاست خارجی. س32. ش2. تابستان. صص71-102.
سازمند، بهاره و پیمان کاویانی‏فر (1396). «گسترش و اتصال زیر ساخت‏های حمل و نقل انرژی اروپا به حوزه خزر و دریای سیاه». مطالعات اوراسیای مرکزی. د10. ش1. بهار و تابستان. صص85-100.
شیخ الاسلامی، محمدحسن و صارم شیراوند (1395). «تأثیر کد و بینش ژئوپلیتیک بر مدیریت روسیه در بحران اوکراین». فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز. ش95. پاییز. صص137-171.
صدای دیپلماسی ایران (16 مارس 2019). «وابستگی متقابل در روابط انرژی روسیه و اتحادیه اروپا». http://idva.ir
صفری، عسگر و سعید وثوقی (1395). «ژئوپلیتیک اوکراین و نقش آن در قابت روسیه با آمریکا». فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین المللی. ش26. بهار. صص111-138.
عصر بازار (5 آبان 1398). «چرا روسیه از اوپک پلاس خارج نمی‏شود؟» http://asrebazar.com/News/125893.
فرجی‌آباد، عبدالرضا و روح‌الله دولت‌آباد (1396). «اهمیت نقش انرژی در سیاست خارجی روسیه». فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز. ش98. تابستان. صص33-66.
فیروزآبادی، سید جلال و رحمان موسوی (1390). «شاخصه‏های راهبرد امنیت انرژی روسیه در قبال اتحادیه اروپا». فصلنامه آفاق امنیت.س4. ش12. پاییز. صص37-66.
مایل افشار، فرحناز (1391). «بررسی تاثیر جایگاه ژئوپلیتیک و ژئواکونومی در مؤلفه‏های قدرت ملی ایران». فصلنامه رهنامه سیاست‏گذاری. س3. ش1. بهار.
مرتضوی، خدایار و فریبا علی‌کرمی (1393). «ژئواکونومی خاورمیانه و جهانی شدن اقتصاد». فصلنامه سیاست. د44. ش3. پاییز.
الوقت (28 تیر 1399). «چرا آمریکا با انتقال گاز روسیه به اروپا مخالف است؟» http://alwaght.com/fa/News/179690..
Akaev, A., & Pantin, V. (2018). Central Asia as the economic and geopolitical tension nexus: Some implications for the world futures. World Futures74(1), 36-46. http:// dx.doi.org/10.1080/ 02604027. 2017. 1357963
Buck, T. (2018). How Russian Gas Became Europe’s Most Divisive Commodity. Financial Times. https://www.FT.com/content/e9a49e8c-852c-11e8-a29d-73e3d454535d
Fischer, S. (2016). Nord Stream 2: Trust in Europe. CSS Policy Perspectives4(4).
Gazpromexport. R. (2018). Gazprom’s Statistics For Gas Delivered to Europe In 2017. Are available at: http://www. Gazpromexport.Ru/en/ statistics/, Accessed 26 April 2018.
Goldthau, A., & Sitter, N. (2015). Soft power with a hard edge: EU policy tools and energy security. Review of International Political Economy22(5), 941-965.
Gotev, G. (2017). EU–Gazprom Deal Clears Bulgaria of South Stream Cancellation Claims. Euractiv. March13. Euractiv, 13 March, available at: http://www.euractiv.com/section/energy.
Hadfield, A. (2008). EU–Russia energy relations: aggregation and aggravation. Journal of contemporary European studies16(2), 231-248.
Hecking, H., & Schulte, S. (2016). Nord Stream 2: Gazprom’s Answer to a Strategic Disadvantage?’. EWI Energy Research and Scenarios2. EWI Energy Research And Scenarios, 2 December, available at: http://www.ewi.research-scenarios.
Kustova, I. (2015). EU–Russia energy relations, EU energy integration, and energy security: the state of the art and a roadmap for future research. Journal of Contemporary European Research11(3).
Kustova, I. (2017). Towards a comprehensive research agenda on EU energy integration: policy making, energy security, and EU energy actorness. Journal of European Integration39(1), 95-101.
Stern, J., Pirani, S., & Yafimava, K. (2009). The Russo-Ukrainian gas dispute of January 2009: a comprehensive assessment. Oxford Institute for Energy Studies.
Romanova, T. (2016). Is Russian energy policy towards the EU only about geopolitics? The case of the Third Liberalisation Package. Geopolitics21(4), 857-879.
Sharples, J. (2015). Gazprom Monitor. 47, European Geopolitical Forum. April.
Siddi, M. (2017). The EU’s gas relationship with Russia: solving current disputes and strengthening energy security. Asia Europe Journal15(1), 107-117.
Siddi, M. (2019). The EU’s botched geopolitical approach to external energy policy: The case of the Southern Gas Corridor. Geopolitics24(1), 124-144., available online first at: https://www.tandfonline.com/doi/full/ 10.1080/14650045.2017.1416606, accessed 11 October 2018.
Siddi, M. (2018). Russia’s Evolving Gas Relationship with the European Union: Trade Surges Despite Political Crises. Finnish Institute of International Affairs.
Siddi, M. (2018). The role of power in EU–Russia energy relations: the interplay between markets and geopolitics. Europe-Asia Studies70(10), 1552-1571. https://doi.org/10.1080/09668136.2018.1536925
Stern, J. P., & Yafimava, K. (2017). The EU Competition Investigation of Gazprom's Sales in Central and Eastern Europe: A Detailed Analysis of the Commitments and the Way Forward. Oxford Institute for Energy Studies.
Vicari, M. S. (2017). TurkStream and its second line: challenge for some, opportunity for others. Vocal Europe17.
Weinland, D. & Foy, H. (2017). ‘Gazprom Close to Revealing Financing For $11bn Pipeline’. Financial Times. 2 March.
WTO (2018). Dispute DS476: European Union And Its Member States—Certain Measures Relating to the Energy Sector.: https://www.Wto. org/english/tratop_e/dispu_e/ cases_e/ds476_e.htm.
Yafimava, K. (2015). European energy security and the role of Russian gas: Assessing the feasibility and the rationale of reducing dependence. Rome: Istituto Affari Internazionali.
Yafimava, K. (2017). The OPAL Exemption Decision: past, present, and future.
دوره 11، شماره 4 - شماره پیاپی 44
این شماره فصلنامه روابط خارجی با تأخیر و در سال 1399 منتشر می‌شود. به دلیل رعایت تسلسل شمارگان فصلنامه، تاریخ آن به سال 1398 است.
اسفند 1398
صفحه 35-61