بحران کرونا و تغییر پویش‌های راهبردی نظام بین‌الملل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار روابط بین‌الملل، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

چکیده

بحران کرونا با مطرح کردن مقوله‌ای جدید در باب امنیت به‌نام امنیت بهداشت و درمان، اکثر کشورهای جهان را در اَشکال مختلف درگیر کرده است. برخی کشورها به‏جای آنکه به سمت همکاری برای مقابله با این چالش‏ها پیش بروند، به سمت رقابت و ناسازواری حرکت می‏کنند که نتیجۀ آن، شکل‌گیری الگوهای جدیدی در نظم بین‌المللی است. در این چهارچوب، این پرسش مطرح می‌شود که «بحران کرونا چه تأثیری بر پویش‌های راهبردی نظام بین‌الملل و الگوی نظم جهانی خواهد گذاشت؟» در پاسخ به‌عنوان فرضیه می‌توان گفت بحران کرونا به‌عنوان «متغیر مداخله‌گر و پیشران» باعث تسریع در روند تغییرات راهبردی نظام بین‌الملل از گذشته شده؛ به‌گونه‌ای که دیگر الگوهای نظم لیبرالی جوابگوی نیازها و دغدغه‌های متنوع بشری نیست و نظام جهانی بیشتر به سمت الگوهای غیرغربی روابط بین‌الملل و نظام‌های سیاسی مسئولیت‌پذیرتر همانند الگوهای شرقی و یا مدل دولت‌سازی فراملی موردنظر نظریه‌پردازان انتقادی پیش می‌رود. بدین‌ترتیب، بحران کرونا را نمی‎توان به‌عنوان یک متغیر مستقل در نظر گرفت که تغییردهنده اساسی نظم بین‎المللی باشد؛ بلکه یک «متغیر مداخله‌گر و شتاب‌دهنده» است که روند تغییر در نظم بین‏المللی موجود را شدت خواهد بخشید. درخصوص این موضوع که با وقوع بحران کرونا، نظم بین‏المللی موجود شاهد تغییر و تحولاتی بوده اختلاف‎نظر وجود ندارد، اما بر سر اینکه این تغییرات، شدت و عمقش چگونه خواهد بود و یا اینکه نحوه مدیریت این بحران چگونه باید باشد، اختلا‎ف‎نظر وجود دارد. در این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی_تحلیلی و استفاده از نظریات خبرگان روابط‌ بین‌الملل به بررسی تأثیر بحران کرونا بر پویش‌های راهبردی نظام بین‌الملل و آیندۀ نظام جهانی خواهیم پرداخت.

کلیدواژه‌ها