دیپلماسی انرژی و راهبرد موازنه منطقه‌ای روسیه در خاورمیانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه روابط بین‌الملل دانشگاه عالی دفاع ملی.

چکیده

منطقۀ خاورمیانه در دوران شوروی اهمیت بالایی برای مسکو نداشت، ‌اما با فروپاشی این کشور از یک‌سو و بروز تحولات ژئوپلیتیک به‌ویژه پس از تحولات بیداری اسلامی، اهمیت خاورمیانه برای روسیه به مرور افزایش یافته است. قرابت جغرافیایی حوزۀ منافع حیاتی این کشور با خاورمیانه سبب شده تا مسکو همواره نسبت به موازنۀ قدرت در خاورمیانه، حساسیت بالایی داشته باشد؛ همان‌طور که نقش‌آفرینی این کشور در بحران سوریه این مهم را به‌وضوح نشان داد. در سال‌های اخیر،‌ مسکو تلاش کرده تا با ابزار «دیپلماسی انرژی»، ضمن تقویت بُعد نرم سیاست خارجی این کشور در منطقه، در حفظ موازنه قوا میان قدرت‌های اصلی در این منطقه، تأثیرگذار باشد. لذا مقالۀ پیش رو با تکیه بر روش مطالعه موردی کیفی با طرح این پرسش که «روسیه چگونه با رهیافت دیپلماسی انرژی به موازنه در میان کنشگران این منطقه می‏پردازد؟» به بررسی رفتار این کشور در قبال ایران، عربستان سعودی، ‌ترکیه و اسرائیل می‌پردازد. فرضیه پژوهش آن است که روسیه با استفاده از ابزار انرژی، می‌کوشد تا قدرت‌های منطقه‌ای را به سمت همکاری با خود سوق داده تا ضمن گسترش حوزه نفوذ در منطقه، افزایش قدرت تأثیرگذاری در بازارهای جهانی و کنترل نفوذ غرب، به برقراری موازنه قدرت در منطقه کمک کند. همکاری این کشور در صنعت گاز ایران، روابط این کشور با عربستان در چهارچوب «اوپک پلاس»، همکاری با ترکیه و حضور در صنعت گاز اسرائیل، نمونه‌ای از این ابتکارهای دیپلماسی انرژی روسیه در خاورمیانه به‌شمار می‌روند که فصل مشترک آن ها، موازنه‌بخشی میان قدرت‏ های منطقه ‏ای است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات