چالش های داخلی عربستان در پیشبرد سند چشم انداز 2030 در چارچوب نظریه دولت توسعه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار رشته روابط بین ‏الملل، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 دانش آموخته رشته علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

چکیده

برنامه چشم انداز 2030 عربستان عمدتا محصول الزامات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی داخلی و بین‌المللی بوده و طراحان آن برآنند تا در چارچوب این سند یک کشور مدرن و پیشرفته‌ای را به جهان معرفی کرده و به یک الگوی موفق برای کشورهای منطقه تبدیل شوند. اما بررسی برنامه 2030 پس از گذشت حدود چهار سال از زمان اجرایی شدن آن حاکی از این واقعیت است که این سند در عمل در دستیابی به اهداف اولیه خود تا حدود زیادی ناکام بوده است. در همین ارتباط، وجود موانع و چالش‌های داخلی از عوامل اصلی ناکامی برنامه اصلاحات عربستان محسوب می‌شوند. با توجه به این مساله، سوال اصلی پژوهش بر این مبنا شکل گرفته است که برنامه چشم‌انداز 2030 عربستان سعودی در ابعاد گوناگون توسعه (اقتصادی، سیاسی و اجتماعی- فرهنگی) با چه چالش‌ها و موانع داخلی مواجه بوده است؟ به عبارتی چرا عربستان در تحقق برنامه سند چشم انداز تاکنون تا حدود زیادی ناکام بوده است؟ یافته های اصلی نشان می‌دهد که در بعد اقتصادی، عدم توجه به اصل شایسته سالاری در نظام اقتصادی و ناتوانی در ایجاد کارآفرینی رفاه‌محور و ناکامی در بهبود شرایط اقتصادی، در بعد سیاسی فقدان ارتباط عمیق با گروه‌های مدنی و اجتماعی در چارچوب مشارکت سیاسی، و در بعد اجتماعی-فرهنگی بی توجهی به بنیان‌های مذهبی و سنتی و بافت محافظه‌کارانه‌ی جامعه‌ی عربستان سعودی، موانع و چالش‌های اساسی سند چشم انداز 2030 را شکل می دهند. روش تحقیق تحلیلی- تبیینی است و از نظریه دولت توسعه‌ای پیتر اوانز جهت تحلیل موضوع پژوهش استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • اختیاری امیری، رضا و دهرویه، عباس (1397). تبیین توسعه نامتقارن سیاسی - اقتصادی عربستان در سند چشم‌انداز 2030 (براساس نظریه دولت توسعه‌ای لفت‌ویک). فصلنامه روابط خارجی،10(38) ، 229-258.
  • استنسلی، استیگ (1395). جامعه‌شناسی سیاسی قدرت در عربستان. (نبی‌الله ابراهیمی، ترجمه). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • اوانز، پیتر (1380). توسعه یا چپاول: نقش دولت در تحول صنعتی. (عباس زندباف، ترجمه). تهران: طرح نو.
  • آجورلو، حسین (1397). چشم‌انداز عربستان سعودی در 2030؛ فراز یا فرود؟. تهران: ابرار معاصر.
  • بشیریه، حسین (1394). عقل در سیاست. تهران: نگاه معاصر.
  • بشیریه، حسین (1395). دموکراسی برای همه. تهران: نگاه معاصر.
  • حسنی، کاوه، شیخ‌اسماعیلی، سامان و مقصودی، کیهان (1392). بررسی ابعاد و مؤلفه‌های شایسته‌سالاری در مدیران و کارکنان موسسات آموزشی. فصلنامه علمی - پژوهشی فرآیند مدیریت و توسعه،26(84)، 119-140.
  • سالواتوره، دومینیک (1389). تئوری و مسائل اقتصاد خرد. (حمیدرضا ارباب، ترجمه). تهران: نی.
  • شهابی، سهراب و عباسی، فهیمه (1396). جهانی شدن اقتصاد و ثبات رژیم‌های سیاسی در خاورمیانه عربی. فصلنامه روابط خارجی، 9(1)، 177-202.
  • شیرزادی، رضا (1393). نوسازی، توسعه،‌ جهانی شدن (مفاهیم، مکاتب، نظریه‌ها). تهران: آگه.
  • فرجی، محمدرضا (1399). راهبردهای سیاست خارجی در وضعیت گذار قدرت: ایران و عربستان سعودی. فصلنامه روابط خارجی، 12(3)، 549-519.
  • فروم، اریک (1397). گریز از آزادی. (عزت‌الله فولادوند، ترجمه). تهران: مروارید.
  • قاضیان، حسین (1371). دربارۀ تعریف توسعه. ماهنامه اطلاعات سیاسی و اقتصادی، 7(4 و 3).
  • گیدنز، آنتونی (1393). جامعه شناسی. (حسن چاوشیان، ترجمه). تهران: نی.
  • لفت ویک، آدرین (1384). سیاست و توسعه در جهان سوم. (علیرضا خسروی و مهدی میرمحمدی، ترجمه). تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
  • مایه، پی‌یر (1368). رشد اقتصادی.( علی‌محمد فاطمی‌قمی، ترجمه). تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
  • هاوس، کارن الیوت (1394). درباره عربستان سعودی: مردم، گذشته، دین، خطوط گسست و آینده. (مرتضی رجائی خراسانی و فاطمه‌مهسا کارآموزیان، ترجمه). تهران: رجائی خراسانی.
  • Aljazeera (11/September/2019). Saudi scholar 'held' after criticizing entertainment authority, https://www.aljazeera.com.
  • Al-Rasheed, M. (2018). Salman's Legacy, New York: Oxford University Press.
  • Alshamsi, M. J. (2011). Islam and Political Reform in Saudi Arabia, New York: Rutledge.
  • Bloomberg (8/September/2019). Saudi King Installs Prince as Oil Minister as Al-Falih Ousted, https://www.bloomberg.com.
  • Business insider (13/February/2015). The Saudi Arabian monarchy is bringing up its younger generation, https://www.businessinsider.com.
  • Doing business (2020). Ease of Doing Business rankings, https://www.doingbusiness.org/en/rankings.
  • EIU (2020), Democracy Index, https://www.eiu.com/topic/democracy-index.
  • Evans, P. (1997). State-Society Synergy: Government and Social Capital in Development, World Development, 24 (6).
  • Evans, P. & Rauch, E. J. (1999). Bureaucracy and Growth, American Sociological Review, 64: 748-765.
  • Hegghammer, Th. (2010). Jihad in Saudi Arabia, New York: Cambridge University Press. Internetworldstats (2018). Middle East, Available at: https://www.internetworldstats.com/middle.htm.
  • Kinninmont, J. (20/July / 2017). Vision 2030 and Saudi Arabia’s Social Contract Austerity and Transformation, https://www.chathamhouse.org.
  • Leber, Andrew, Savage, James D & Moshashai, Daniel (2020). Saudi Arabia Plans for its Economic Future: Vision 2030, the National Transformation Plan and Saudi Fiscal Reform, British Journal of Middle Eastern Studies, 47 (3): 381-401.
  • Nurunnabi, M. (2017). Transformation from an Oil-based Economy to a Knowledge-based Economy in Saudi Arabia: the Direction of Saudi Vision 2030", Journal of the Knowledge Economy, 8 (2): 536-564.
  • Pew research (12/April/2018). 5 facts about religion in Saudi Arabia, https://www.pewresearch.org.
  • Prosperity (2020). the Legatum Prosperity Index, https://www.prosperity.com
  • Saudi Vision 2030, (26/April /2016). Full Text of Saudi Arabia Vision, https://english.alarabiya.net.
  • Statista (2018). Average annual OPEC crude oil price from 1960 to 2018 (in U.S. dollars per barrel), Available at: https://www.statista.com.
  • Tocqueville, A. de (1947). The Old Regime and the French Revolution, Translated by M, W. Patterson, Oxford: Blackwell.
  • Trading economics (2020). Saudi Arabia Indicators, https://tradingeconomics. com/saudi-arabia/indicators.
  • World Bank (1997) .State in the Changing World, available at: https:// openknowledge. worldbank.org/handle/10986/5980.
  • World bank(2020). Saudi Arabia data, Available at: https://data.worldbank.org/ country/saudi-arabia.