تبیین توسعه نامتقارن سیاسی- اقتصادی عربستان در سند چشم‌انداز 2030 (براساس نظریه دولت توسعه‌ای لفت ویک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار روابط بین الملل و عضو هیات علمی دانشگاه مازندران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته علوم سیاسی دانشگاه مازندران

چکیده

سند چشم‌انداز 2030 عربستان سعودی، به دلیل گستردگی اصلاحات و برخورداری از برنامه‌های اساسی و شالوده‌شکن، به نوبه خود یک انقلاب محسوب می‌شود. اما این سند عمدتا یک طرح تک بعدی و مبتنی‌بر توسعه اقتصادی بوده و توجه اندکی به ابعاد سیاسی توسعه در آن شده است. با توجه به این مسئله، سئوال اصلی پژوهش بر این مبنا مفصل‌بندی شده است که چرا بعد سیاسی توسعه از جایگاه مناسبی در برنامه اصلاحات عربستان برخوردار نیست؟ و چگونه می‌توان انجام و تحقق برنامه‌های توسعه اقتصادی عربستان را در نظام سیاسی غیردموکراتیک و اقتدارگرای این کشور تبیین نمود؟ یافته‌های پژوهش مبین این واقعیت است که به دلیل تهدیدات ساختاری ناشی از اصلاحات سیاسی، رهبران سعودی عمدتا بر جنبه‌های اقتصادی توسعه تمرکز کرده و تلاش نموده‌اند تا صرفا به اصلاحات جزیی و سطحی در حوزه سیاسی اتکا کنند. با توجه به این موضوع که برخورداری از یک حکومت دموکراتیک پیش‌شرط تحقق توسعه اقتصادی در یک دولت توسعه‌ای نیست، عربستان در شرایط کنونی قادر خواهد بود تا برنامه‌های اقتصادی خود را بدون توجه جدی به توسعه سیاسی و در یک ساختار اقتدارگرایانه و غیردموکراتیک پیگیری کند. روش پژوهش تحلیلی- تبیینی بوده و از رهیافت نظری دولت توسعه‌ای لفت ویک برای تبیین موضوع استفاده شده است. 

کلیدواژه‌ها


فارسی)
استنسلی، استیگ. 1395. جامعه‌شناسی سیاسی قدرت در عربستان، ترجمه: نبی‌الله ابراهیمی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
اینگلهارت، رونالد. ولزل، کریستین. 1394. نوسازی، تغییرفرهنگی و دموکراسی، ترجمه: یعقوب احمدی، تهران: کویر.
بشیریه، حسین. 1394. عقل در سیاست، تهران: نگاه معاصر.
بشیریه، حسین. 1396. آموزش دانش سیاسی (مبانی علم سیاست نظری و تاسیسی)، تهران: نگاه معاصر.
پرورده، عباس. 20 فروردین 1397. «عربستان روی تیغ اصلاحات»، سایت تابناک، قابل دسترسی در: http://www.tabnak.ir/fa/news
تنهایی، حسین ابوالحسن. 1384. نظریه‌های جامعه‌شناسی، مشهد: مرندیز.
ساعی، احمد. 1391. مسائل سیاسی-اقتصادی جهان سوم، تهران: سمت.
شیرزادی، رضا. 1393. نوسازی، توسعه، جهانی شدن (مفاهیم، مکاتب، نظریه‌ها)، تهران: آگه.
قنبرلو، عبدالله. 1396. «تحولات اقتصادی و ثبات سیاسی در عربستان سعودی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال بیستم، شماره 1.
قوام، عبدالعلی. 1392. سیاست‌های مقایسه‌ای، تهران: سمت.
قوام، عبدالعلی. 1393. چالش‌های توسعه سیاسی، تهران: قومس.
گیدنز، آنتونی. 1387. جهان رها شده: گفتارهایی درباره یکپارچگی جهانی، ترجمه: علی اصغر سعیدی و یوسف حاجی عبدالوهاب، تهران: علم و ادب.
لفت ویک، آدرین. 1384. سیاست و توسعه در جهان سوم، ترجمه: علیرضا خسروی و مهدی میرمحمدی، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
لفت ویک، آدرین. 1389. دموکراسی و توسعه، ترجمه: احد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: طرح نو.
محقق، سیدعدنان. 1389. «اصلاحات سیاسی در کویت»، پژوهش‌نامه سیاست خارجی، شماره 28.
هاوس، کارن الیوت. 1394. درباره عربستان سعودی: مردم، گذشته، دین، خطوط گسست و آینده، ترجمه: مرتضی رجائی خراسانی و فاطمه‌مهسا کارآموزیان، تهران: رجائی خراسانی.
 
انگلیسی)
Bani Salameh, Mohammad Torki, Mohammad Kanoush Al-Sharah. 2011. "Kuwait's Democratic Experiment: Roots, Reality, Characteristics, Challenges, and the Prospects for the Future", Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia) Vol. 5, No. 3.
Blanchard, Christopher M. .2017. " Saudi Arabia: Background and U.S. Relations", Available at: https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL33533.pdf
Burmeister. L.L. 1986. Warfare, Welfare and state autonomy: Structural roots of the South Korean Developmental State, Pacific Focus 1(2), pp. 121-46.
Castells, M. 1992. Four Asian tigers with a dragon’s head, in R.P.Applebuam and Henderson (end) States and development in the Asian Pacific Rim (Newbury Park, CA, Sage)pp33-70.
Feteha, Ahmed, (December/19/2017), "Key Figures in Saudi Arabia's 2018 Budget, 2017 Fiscal Data", https://www.bloomberg.com/news/ articles/ 2017-12-19/key-figures-in-saudi-arabia-s-2018-budget-2017-fiscal-data
Kinninmont, Jane, (July/20/ 2017). "Vision 2030 and Saudi Arabia’s Social Contract Austerity and Transformation", https://www.chathamhouse. org/ publication/vision-2030-and-saudi-arabias-social-contract-austerity- and-transformation
List. S. 1985. The national system of political economy (New York, A.M Kelly).
 Mahalik, Mantu Kumar, M. Suresh Babu, Loganathan Nanthakumar, Muhammad Shahbaz. 2017. "Does financial development intensify energy consumption in Saudi Arabia?" Renewable and Sustainable Energy Reviews, Vol. 75
Mc Dowall, Angus, (January/23/2015), "Saudi King Abdullah was a cautious reformer", https:// www. reuters. com/ article/ us- saudi- succession-abdullah- obituary/ saudi- king- abdullah- was- a- cautious- reformer- idUSKBN0KW00720150123
Nehme, Michel G. 1995. "Political Development in Saudi Arabia: Empty Reforms from Above", International Sociology, Vol. 10, No. 2.
Pickle, Matthias, Markus Groissbock. 2018. "Fuel-price reform to achieve climate and energy policy goals in Saudi Arabia: A multiple-scenario analysis", Utilities Policy, Vol. 50
Saudi Vision 2030, (April/26/2016), "Full Text of Saudi Arabia Vision", https:// english. alarabiya.net/en/perspective/features/2016/04/26/Full-text- of-Saudi-Arabia-s-Vision-2030.html
Shawesh, Thamer.2016. "Globalization and its Impact on Development: The Case of Saudi Arabia", Available at: http://www.academia. edu/ 20289790/ Globalization_ and_its_ Impact_on_ Development_ The_ Case_ of_Saudi_Arabia
Sipri.2018. "SIPRI Military Expenditure Database", Available at: https://www.sipri.org/databases/milex
Sklar. R .1995. The new Modernization, Issue XXIII, Pp. 19-21.
The Globalist, (September/20/2011), "Saudi Arabia Versus Globalization: How can Saudi Arabia’s true integration into global affairs be promoted?" https://www.theglobalist.com/saudi-arabia-versus-globalization/
Time, (April/5/2018), "Crown Prince Mohammed bin Salman Talks to TIME About the Middle East, Saudi Arabia's Plans and President Trump", http://time.com/5228006/mohammed-bin-salman-interview-transcript-full/
Tradingeconomics.2018. "Saudi Arabia Exports", Available at: https:// tradingeconomics.com/saudi-arabia/exports
Tradingeconomics.2018. "Saudi Arabia Foreign Direct Investment - Net Inflows", Available at: https://tradingeconomics.com/saudi-arabia/ foreign-direct-investment
Tradingeconomics.2018. "Saudi Arabia Foreign Exchange Reserves", Available at: https://tradingeconomics.com/saudi-arabia/foreign-exchange-reserves
Tradingeconomics.2018. "Saudi Arabia Military Expenditure", Available at: https://tradingeconomics.com/saudi-arabia/military-expenditure
Tradingeconomics.2018. "Saudi Arabia Population", Available at: https://tradingeconomics.com/saudi-arabia/population
Tradingeconomics.2018. "Saudi Arabia Terrorism Index", Available at: https://tradingeconomics.com/saudi-arabia/terrorism-index
Wade, R. 1990. Governing the market: economic theory and the role of Government in East Asian Industrialization, Princeton, NJ, Princeton University Press.
Worldbank.2018. " Saudi Arabia data", Available at: https:// data. worldbank.org/country/saudi-arabia
Zamil, Ruaa. 2013. "Globalization and Cultural Attitudes of Saudi Arabia’s College Students: Impact of Satellite Entertainment", Available at: https://repository.asu.edu/attachments/110488/content/Zamil_asu_0010N_12893.pdf