نقش و عملکرد قدرت‌های بزرگ در تأسیس، تثبیت و گسترش جهانی حقوق بین‌الملل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

به عقیدۀ بسیاری از پژوهشگران، حقوق بین‌الملل طی قرون اخیر در راستای تحقق اهداف قدرت‌های بزرگ و در سایۀ آن شکل گرفته و رشد یافته است. بر این مبنا نقش قدرت‌های بزرگ در شکل‌گیری و توسعه حقوق بین‌الملل تا حدودی مبهم و متناقض می‏نماید. در این راستا این سؤال مطرح می‌شود که «قدرت‌های بزرگ نظام بین‌الملل چرا و چگونه در شکل‌گیری و گسترش حقوق بین‌الملل تعیین کننده می‌باشند؟». قدرت‌های بزرگ به علت جایگاهی که به لحاظ توانمندی‏های مختلف دارند، از طریق نهادسازی، شکل دادن به معاهدات، تفسیر قوانین و هنجارسازی نقش کلیدی در شکل دادن و گسترش حقوق بین‌الملل دارند. قواعد حقوقی و نهادهای بین‏المللی می‌توانند هزینه‏های حفظ سیستم را کم کنند و بر مشروعیت اقدامات قدرت‏های بزرگ بیفزایند. بنابراین پژوهش حاضر مدعی است قدرت‏های بزرگ شکل دهنده، تثبیت کننده و حامی قواعد حقوقی می‏باشند. در این راستا بر مبنای روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از داده‏های تاریخی به نقش قدرت‌های بزرگ نظام بین‌الملل در ایجاد و گسترش حقوق بین‌الملل پرداخته است.

کلیدواژه‌ها


آزادبخت، فرید (1389). «پارادایم میان رشته‏ای حقوق بین‌الملل: یک بررسی سیستمی با روابط بین‌الملل». مطالعات میان رشته‏ای در علوم انسانی. د3. ش1. صص135-171.
آقایی، داوود (1382). سازمان‏های بین‌المللی. تهران: نسل نیکان.
الهویی نظری، حمید (1392). حقوق بین‌الملل عمومی. تهران: نشر دادگستر.
امین زاده، الهام و سولماز صدرزاده (1388). «بررسی دلایل ایالات‌متحده آمریکا در عدم الحاق به دیوان بین‌المللی کیفری». فصلنامه حقوق. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی. د39. ش3. صص45-62.
امین زاده، الهام و یونس علاقه بند حسینی (1393). «جایگاه مفهوم حاکمیت در حقوق بین‌المللی فضا». مجله حقوق بین‌المللی. ش50. صص 37-54.
ایزدی، علی (1394). «نگاهی تطبیقی به اجرای حقوق بین‏الملل در محاکم ملی». مطالعات حقوق عمومی. د45. ش3. صص497-529.
پوراحمدی، حمید (1387). «اقتصاد سیاسی هژمونی چندجانبه‌گرا: سنتز مفهوم هژمونی در پارادایم‌های لیبرالیستی و گرامشین». پژوهشنامه علوم سیاسی. س3. ش2. صص37-68.
پورهاشمی، سید عباس (1385). «جانشینی دولت‏ها در قلمرو معاهدات». حقوق تطبیقی. د جدید. ش1. صص38-56.
پورهاشمی، عباس؛ زارعی، سحر و خلعتبری، یلدا (1392). «بررسی جایگاه اصل همکاری در حقوق بین‌الملل محیط زیست». پژوهش حقوق عمومی. س15. ش39. صص61-93.
حبیبی‌مجنده، محمد؛ حسینی آزاد، سیدعلی و رحیم خویی، الناز (1393). «نقد عملکرد ایالات‌متحده آمریکا در نقض مصونیت قضایی دولت‏ها در آیینه حقوق بین‏الملل و رأی 2012 دیوان بین‌المللی دادگستری». مجله حقوقی بین المللی. ش51. صص67-96.
حسینی، محمد (1392). «لزوم اتکا بر حقوق نرم در راستای توسعه و نهادینه‌سازی حقوق بین‌الملل فضای ماورای جو». تحقیقات حقوقی آزاد. س6. ش22. ص2-29.
جمشیدی، محمد (1386). «نظام‏های بین‏الملل تک قدرت محور: تک‌قطبی، هژمونی، امپراطوری». مطالعات راهبردی. ش4. صص785-804.
خضری، رویا (1388). «سیاست اروپا در قبال نقش آمریکا در چهارچوب مناسبات فرا آتلانتیک: هژمون لیبرال یا امپریالیستی». سیاست خارجی س23. ش2. صص449-474.
خلف رضایی، حسین (1394). «ظرفیت‏های حقوق بین‌الملل برای دفاع اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در مقابل تحریم‏های ایالات متحده آمریکا». آفاق امنیت. س8. ش29. صص115-135.
دوئرتی، جیمز و رابرت فالتزگراف (1384). نظریه‏های متعارض در روابط بین‌الملل. ترجمه: علیرضا طیب و وحید بزرگی. تهران: نشر قومس.
دهشیری، محمد رضا و مسلم گلستان (1395). «الگوی رفتاری قدرت‏های بزرگ در مدیریت بحران بین‌المللی سوریه در نظام تک _ چندقطبی». تحقیقات سیاسی بین‌المللی. ش27. صص1-38.
دهقانی فیروزآبادی، جلال (1382). «تحول نظریه‏های منازعه و همکاری در روابط بین‏الملل». پژوهش حقوق. ش8. صص73-116.
ذاکریان، مهدی و راضیه مهدوی‏فر (1395). «مسئولیت هژمونیک و موضع آمریکا در برابر مسئولیت حمایت در نظام بین‌الملل». پژوهشنامه علوم سیاسی. س12. ش1. صص70-41.
رضائی، مسعود (1395). «شبیه‏سازی اقدام نظامی آمریکا علیه سوریه در چهارچوب ملاحظات حقوق بین‌الملل». مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز. د8. ش2. صص2-33.
ساعد، نادر (1395). حقوق بین‌الملل معاصر، نظریه‏ها و رویه‏ها. تهران: انتشارات خرسندی.
ساعی، احمد و قاسم ترابی (1389). «نظریه ثبات هژمونیک و بحران در نظام اقتصاد جهانی». فصلنامه سیاست. د40. ش4. صص143-160.
شمسایی، محمد (1391). «سازمان تجارت جهانی و نظم حقوقی بین‌المللی». پژوهش حقوق. س14. ش37. صص41-68.
ظاهری، علیرضا (1383). «تحولات قاعده مصونیت دولت: تأثیر قانون صلاحیت دادگستری جمهوری اسلامی ایران و قانون مبارزه با تروریسم ایالات‌متحده آمریکا». مجله حقوقی. ش30 . صص119-177.
فرانکل، جوزف (1372). نظریه معاصر روابط بین‌الملل. ترجمه: وحید بزرگی. تهران: نشر اطلاعاتی.
قوام، عبدالعلی (1381). اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل. تهران: سمت.
کیت اس پیس، کلیت (1384). سازمان‏های بین‏المللی. ترجمه: حسین شریفی طرازکوهی. تهران: میزان.
مدنی، جلال الدین (1374). حقوق بین‏الملل عمومی و اصول روابط بین‏الملل.ج اول. تهران: نشر همراه.
محمودی، سید هادی (1390). «تأثیر فناوری‏های علمی بر توسعه و تحول حقوق بین‏الملل فضایی». پژوهش حقوق. س13. ش32. صص29-328.
مشیرزاده، حمیرا و هرمز جعفری (1390). «قدرت هژمون و دولت‌های انقلابی: مطالعه موردی آمریکا و جمهوری‌اسلامی ایران». روابط خارجی. س4. ش1. صص47-78.
موسوی شیفائی، مسعود (1391). «تأسیس بانک سرمایه‏گذاری زیرساخت آسیایی». گزارش راهبردی. ش33. معاونت پژوهش‏های سیاست خارجی مرکز تحقیقات استراتژیک.
موسی‌زاده، رضا (1395). «راهبرد نوین قانون‏گذارى در حقوق بین‏الملل با تأکید بر تحول مفهوم رضایت دولت‌ها: بررسى موردى توافق بین‏المللى 2015 پاریس». پژوهش‏هاى روابط بین‌الملل. د نخست، ش19. صص249-277.
موسی‌زاده، رضا و بهنام خسروی (1394). «بریکس و نهادسازی بین‌المللی». سیاست خارجی. س29. ش4. صص111-145.
نیازمند، علیرضا (1398). «وعده‏های تحقق نیافته پیمان منع گسترش سلاح‏های هسته‏ای و چالش‏های پیش رو: تلاش برای بقاء یا فروپاشی تدریجی؟». مطالعات بین‏المللی. س16. ش1. صص83-102.
هدایتی شهیدانی، مهدی و جواد رمضانپور شلمانی (1398). «رویکرد ایالات‌متحده نسبت به استمرار توسعه اقتصادی _ نظامی چین، مورد مطالعاتی دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ». مطالعات بین‏المللی. س16. ش2. صص71-91.
هیود، آندره (1389). سیاست. ترجمه: عبدالرحمن عالم. تهران: نشر نی.
Antoniades, A. (2008). From'theories of hegemony'to'hegemony analysis' in international relations.
Destradi, S. (2008). Empire, hegemony, and leadership: Developing a research framework for the study of regional powers, in: www.giga-hamburg. de/ workingpapers.
Gaubatz, K. T. (2006). Democratic states and commitment in international relations. International Organization, 109-139, in: https://www. cambridge. org/ core/journals.
Ginsburg, T. (2020). Authoritarian International Law?. American Journal of International Law114(2), 221-260.
Griffiths, M. (2004). Beyond the Bush doctrine: American hegemony and world order. Australasian Journal of American Studies23(1), 63-75.
Herbert, A. L. Cooperation in International Relations: A Comparison of Keohane, Haas and Franck’(1996). Berkeley Journal of International Law14, 222.
Hinnebusch, R. (2006). The Iraq War and International Relations: Implications for Small States. Cambridge Review of International Affairs19(3), 451-463.
Khajeh, A. Kahrazhi, Y. (2014). The characteristic of a big power. Interdisciplinary Journal Of Contemporary Research In Business, 85-103.
Kratochwil, F. )2000.( How Do Norms Matter? in the Role of Law in International Politics: Essays in International Relations and International Law, 35 (Michael Byers, ed.), Oxford, Oxford University Press.
Krisch, N. (2005). International law in times of hegemony: unequal power and the shaping of the international legal order. European Journal of International Law16(3), 369-408.
 Kreps, S. E., & Arend, A. C. (2006). Why states follow the rules: toward a positional theory of adherence to international legal regimes. Duke J. Comp. & Int'l L.16, 331.
Layne, C. (2006). The unipolar illusion revisited: The coming end of the United States' unipolar moment. International security31(2), 7-41..
Rotmann, P., Kurtz, G., & Brockmeier, S. (2014). Major powers and the contested evolution of a responsibility to protect, Available at: http://dx.doi.org/10.1080/146788.
Scheffer, D. J. (1999). The United States and the international criminal court. The American Journal of International Law93(1), 12-22, in: https://www.cambridge.org/core/journals.
Sewall, Sarah B & Kaysen, C. )2007.( The United States and the International Criminal Court, Rowman & Littlefield Publishers, INC. 2000.
Stahn, C. Responsibility to Protect: Political Rhetoric or Emerging Legal Norm?”(2007) 101. AJIL1, 99-at.
دوره 11، شماره 4 - شماره پیاپی 44
این شماره فصلنامه روابط خارجی با تأخیر و در سال 1399 منتشر می‌شود. به دلیل رعایت تسلسل شمارگان فصلنامه، تاریخ آن به سال 1398 است.
زمستان 1398
صفحه 5-33