ذهنیت و توسعه؛ تغییر پارادایم ذهنی و خیز اقتصادی چین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد روابط بین‌الملل، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دکتری روابط بین‌الملل، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

در دهه‏ های اخیر تبیین ‏های متفاوتی از خیز اقتصادیِ چین ارائه شده ‏است. فصلِ مشترک این تبیین ‏ها، به‌رغم تفاوت ‏های فراوان، این است که خیز اقتصادی چین از اواخر دهۀ ۱۹۷۰ و مشخصاً پس از روی کار آمدن «دنگ شیائوپینگ» رقم خورده است. با این‌ حال، آنچه در این تبیین‏ ها آغاز توسعه ‏گراییِ چین تلقی شده، در واقع پایان فرایندی بلندمدت در تحول ذهنیتِ چینی بوده‏ است. به‌عبارت دیگر، ظهور ذهنیت توسعه ‏گرا در چین را نباید از بستر تاریخی و فرایند تکوین آن منتزع کرد و آن را صرفاً به دهۀ 1970 و برخی اصلاحات نهادی یا ویژگی ‏های شخصیتی دنگ شیائوپینگ نسبت داد. این مقاله با الهام از انقلاب‌های علمی «تامس کوهن» و وضعِ مفهومِ «پارادایم ذهنی» و با روش فرایندکاوی، به بررسی ویژگی‏ ها و تحولات ذهنیتِ جمعیِ چینی‌ها، به‌ویژه رهبران چین، در دو سدۀ اخیر پرداخته و نشان داده که رویکرد توسعه ‏گرایانۀ رهبران چین در اواخر دهۀ ۱۹۷۰ در واقع از تغییر پارادایم ذهنی‌ای سرچشمه می‌گیرد که ریشه‌های آن به تحولات سدۀ نوزدهم برمی‌گردد. این تغییر پارادایمِ ذهنی که ابتدا در میان روشنفکران و سپس در میان رهبران ملی ‏گرای چین در نیمۀ نخست سدۀ بیستم نمودار شد از خلالِ نوعی وابستگی‌ به مسیرِ ذهنی، برسازندۀ نوعی ذهنیت توسعه‌گرا در میان رهبران حزب کمونیست چین شد که هرچند در دورۀ «مائو» و تحت تأثیر فضای ایدئولوژیک حاکم راهی به توفیق نگشود، در اواخر دهۀ 1970 و به‏ دنبال پدید آمدن فرصت ‏های داخلی و خارجی و جابه‌جایی نخبگان، امکان موفقیت پیدا کرد.

کلیدواژه‌ها