ذهنیت و توسعه؛ تغییر پارادایم ذهنی و خیز اقتصادی چین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد روابط بین‌الملل، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دکتری روابط بین‌الملل، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

در دهه‏ های اخیر تبیین ‏های متفاوتی از خیز اقتصادیِ چین ارائه شده ‏است. فصلِ مشترک این تبیین ‏ها، به‌رغم تفاوت ‏های فراوان، این است که خیز اقتصادی چین از اواخر دهۀ ۱۹۷۰ و مشخصاً پس از روی کار آمدن «دنگ شیائوپینگ» رقم خورده است. با این‌ حال، آنچه در این تبیین‏ ها آغاز توسعه ‏گراییِ چین تلقی شده، در واقع پایان فرایندی بلندمدت در تحول ذهنیتِ چینی بوده‏ است. به‌عبارت دیگر، ظهور ذهنیت توسعه ‏گرا در چین را نباید از بستر تاریخی و فرایند تکوین آن منتزع کرد و آن را صرفاً به دهۀ 1970 و برخی اصلاحات نهادی یا ویژگی ‏های شخصیتی دنگ شیائوپینگ نسبت داد. این مقاله با الهام از انقلاب‌های علمی «تامس کوهن» و وضعِ مفهومِ «پارادایم ذهنی» و با روش فرایندکاوی، به بررسی ویژگی‏ ها و تحولات ذهنیتِ جمعیِ چینی‌ها، به‌ویژه رهبران چین، در دو سدۀ اخیر پرداخته و نشان داده که رویکرد توسعه ‏گرایانۀ رهبران چین در اواخر دهۀ ۱۹۷۰ در واقع از تغییر پارادایم ذهنی‌ای سرچشمه می‌گیرد که ریشه‌های آن به تحولات سدۀ نوزدهم برمی‌گردد. این تغییر پارادایمِ ذهنی که ابتدا در میان روشنفکران و سپس در میان رهبران ملی ‏گرای چین در نیمۀ نخست سدۀ بیستم نمودار شد از خلالِ نوعی وابستگی‌ به مسیرِ ذهنی، برسازندۀ نوعی ذهنیت توسعه‌گرا در میان رهبران حزب کمونیست چین شد که هرچند در دورۀ «مائو» و تحت تأثیر فضای ایدئولوژیک حاکم راهی به توفیق نگشود، در اواخر دهۀ 1970 و به‏ دنبال پدید آمدن فرصت ‏های داخلی و خارجی و جابه‌جایی نخبگان، امکان موفقیت پیدا کرد.

کلیدواژه‌ها


  • Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2012). Why nations fail: The origins of power, prosperity, and poverty. Crown Books.
  • Aglietta, M., & Bai, G. (2013). China's development: Capitalism and empire (Vol. 40). Routledge.
  • Anderson, B. (2006). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism. Verso books.
  • Baggini, J. (2018). How the world thinks: a global history of philosophy. Granta Books.
  • Bian, M. L. (2007). How Crisis Shapes Change: New Perspectives on China's Political Economy during the Sino-Japanese War, 1937–1945 1. History Compass5(4), 1091-1110.
  • Bloch, M. (2015). The Royal Touch (Routledge Revivals): Sacred Monarchy and Scrofula in England and France. Routledge.
  • Braudel, F. (1995). The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II: Volume II. Oakland, CA: University of California Press.
  • Béland, D., & Cox, R. H. (2011). Introduction: Ideas and politics. Ideas and politics in social science research, 3-20.
  • Burke, P. (2004). Reflections on the cultural history of time. Viator35, 617-626.
  • Campagnolo, G. (2013). Three influential Western thinkers. Thoughts on Economic Development in China. New York: Routledge.
  • Cohen, P. A. (2010). Discovering history in China: American historical writing on the recent Chinese past. Columbia University Press.
  • Culp, R. (2019). The Power of Print in Modern China: Intellectuals and Industrial Publishing from the End of Empire to Maoist State Socialism. Columbia University Press.
  • De Benoist, A. (2008). A brief history of the idea of progress. The Occidental Quarterly8(1), 7-16.
  • Dikötter, F. (2010). Mao's great famine: The history of China's most devastating catastrophe, 1958-1962. Bloomsbury Publishing USA.
  • Egholm, L. (2010). Crises in Culture: A Conceptual History of Mentality. In Mentality and Thought (pp. 11-28). Copenhagen Business School Press.
  • Fairbank, J. K., & Chʻen, T. T. (1968). The Chinese world order: Traditional China's foreign relations (Vol. 32). Harvard Univ Pr.
  • Febvre, L. (1982). The problem of unbelief in the sixteenth century: The religion of Rabelais. Harvard University Press.
  • Jacob, M. C. (2019). The Secular Enlightenment. Princeton University Press.
  • Harrell, P. (1992). Sowing the seeds of change: Chinese students, Japanese teachers, 1895-1905. Stanford University Press.
  • Hostede, G., & Hofstede, G. (1991). Cultures and organizations: Software of the mind. New York: McGrawHill1997, 23-47.
  • Huang, Y. (2008). Capitalism with Chinese characteristics: Entrepreneurship and the state. Cambridge University Press.
  • Hung, H. F. (2009). Introduction: The three transformations of global capitalism. China and the transformation of global capitalism, 1-21.
  • Huters, T. (2005). Bringing the world home: Appropriating the West in late Qing and early republican China. University of Hawai'i/Hawai ‘i Press.
  • Itoh, M. (2016). The Making of China’s War with Japan: Zhou Enlai and Zhang Xueliang. Springer.
  • Henry, K. (2011). On China/Henry Kissinger.
  • Köll, E. (2019). Railroads and the Transformation of China (Vol. 52). Harvard University Press.
  • Lam, T. (2011). A Passion for Facts: Social Surveys and the Construction of the Chinese Nation-State, 1900–1949 (Vol. 9). Univ of California Press.
  • Lauer, R. H. (1973). Temporality and Social Change: The Case of 19th Century China and Japan. The Sociological Quarterly, 14(4), 451-464.
  • Lee, L. O. F. (2000). The cultural construction of modernity in urban Shanghai: Some preliminary explorations. Becoming Chinese: Passages to modernity and beyond, 31-61.
  • Leibovitz, L., & Miller, M. (2011). Fortunate sons: the 120 Chinese boys who came to America, went to school, and revolutionized an ancient civilization. WW Norton & Company.
  • Little, D. (2010). New contributions to the philosophy of history (Vol. 6). Springer Science & Business Media.
  • Liu, Q. (2013). The reception of Adam Smith in East Asia. Thoughts on Economic Development in Asia, London and New York, NY: Routledge, 35-55.
  • Kaufman, A. A. (2010). The “century of humiliation,” then and now: Chinese perceptions of the international order. Pacific Focus25(1), 1-33.
  • Kirby, W. C. (2000). Engineering China: Birth of the Developmental State. Becoming Chinese: Passages to Modernity and Beyond, 138.
  • Kuhn, T. S. (2012) The Structure of Scientific Revolutions. University of Chicago Press.
  • Kwong, L. S. (2001). The rise of the linear perspective on history and time in late Qing China c. 1860-1911. Past and Present, 157-190.
  • Mannheim, K. (1970). The problem of generations. Psychoanalytic review57(3), 378-404.
  • Marcus, J. T. (1961). Time and the sense of history: West and East. Comparative Studies in Society and History3(2), 123-139.
  • Nee, V., & Opper, S. (2012). Capitalism from below: Markets and institutional change in China. Harvard University Press.
  • Pierson, P. (2004). Politics in time: History, institutions, and social analysis. Princeton University Press.
  • Platt, S. R. (2018). Imperial Twilight: The Opium War and the End of China's Last Golden Age. Vintage.
  • Scwartz, B. (1964). In search of wealth and power: Yen Fu and the West (Vol. 16). Harvard University Press.
  • Shambaugh, D. (1993). Editorial Introduction: Assessing Deng Xiaoping's Legacy. The China Quarterly135, 409-411.
  • Strauss, J. C. (1998). Strong institutions in weak polities: state building in Republican China, 1927-1940. Oxford University Press.
  • Tse-Tsung, C. (1960). The May Fourth Movement: Intellectual Revolution in Modern China.
  • Vogel, E. F. (2011). Deng Xiaoping and the transformation of China (Vol. 10). Belknap Press of Harvard University Press.
  • Wang, B. (Ed.). (2017). Chinese visions of world order: Tianxia, culture, and world politics. Duke University Press.
  • Whyte, M. K. (1995). The social roots of China’s economic development. The China Quarterly, 144, 999-1019.
  • Whyte, M. K. (1996). The Chinese family and economic development: obstacle or engine?. Economic development and cultural change, 45(1), 1-30.
  • Xu, C. (2011). The fundamental institutions of China's reforms and development. Journal of economic literature49(4), 1076-1151.
  • Ye, W. (2002). Seeking modernity in China’s name: Chinese students in the United States, 1900-1927. Stanford University Press.
  • Yeh, W. H. (2000). Introduction: Interpreting Chinese Modernity, 1900–1950. Becoming Chinese: Passages to modernity and beyond, 1-30.
  • Zanasi, M. (2006). Saving the nation: economic modernity in republican China. University of Chicago Press.
  • Zhang, F. (2018). The Institutional Evolution of China: Government Vs Market. Edward Elgar Publishing.