منطقه گرایی و همکاری منطقه ای در آسیای مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری روابط بین‌الملل از دانشگاه جواهر لعل نهرو، دهلی نو، هندوستان

چکیده

در دورۀ پس ازفروپاشی شوروی، آسیای میانه انسجام موجود در دوره شوروی را از دست داده‌است. کشورهای منطقه از آن زمان به‌دنبال پیوندهای بیرونی برای دستیابی به منافع اقتصادی و امنیتی خود بوده‌اند. در این روند، رابطۀ بین کشورهای آسیای میانه ضعیف شد و در برخی موارد خصمانه شد. فرایند ملت‌سازی که رهبران ملی انجام دادند، اقلیت‌های قومی وکشورهای همسایه را از خود دور کرد. در نتیجه، سازوکارها یا سازمان‌های منطقه‌ای که درمنطقه ایجاد شده‌اند توسط قدرت‌هایی مانند روسیه، چین و ایالات‌متحده هدایت یا آغاز می‌شوند. منافع رقابتی این قدرت‌ها در ارتقای همکاری بین کشورهای آسیای مرکزی کمکی نکرده‌است، هرچند برخی از این سازمان‌ها برای کشورهای عضو مفید هستند. با این‌حال از سال 2016 که رهبر جدیدی به ریاست جمهوری ازبکستان رسید، روند جدیدی قابل‌مشاهده است. بهبود روابط دوجانبه و اجلاس سران منطقه، امید به منطقه‌گرایی جدید در آسیای میانه (که مبتنی بر پویایی همکاری داخلی در منطقه است) را تقویت می‌کند. این ممکن است جایگزین سازوکارها یا سازمان‌های موجود نشود. با این‌حال، این فرایند خود برای همکاری بین‌منطقه‌ای مناسب است و می‌تواند برای رهایی منطقه از رقابت ژئوپلیتیکی قدرت‌های خارجی مفید باشد. پرسش پژوهش این است که «چرا تاکنون روند منطقه‌سازی درآسیای مرکزی با موفقیت همراه نبوده است؟» در پاسخ به پرسش، این فرضیه مطرح می‌شود که به‌نظر می‌رسد عوامل و موانع سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی درون‌منطقه‌ای و نیز دخالت بازیگران فرامنطقه‌ای باعث عدم موفقیت منطقه‌گرایی در آسیای مرکزی شده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • حسنوند، مظفر و اسفندیاری، مهدی (1397). نظم نوین جهانی و تحول درمنطقه‌گرایی جدید. فصلنامه روابط خارجی، 10(40)، 69-39.
  • سیمبر، رضا و رضاپور، دانیال (1398). قدرت ژئوپلیتیکی و روابط ژئوانرژی روسیه با اتحادیه اروپا در اوراسیای بزرگ. فصلنامه روابط خارجی، 11(4)، پیاپی 44، 35-61.
  • رستمی، محمدرضا (1395). پوتین، اوراسیاگرایی و دشواری‌های احیای موقعی قدرت روسیه. فصلنامه روابط خارجی، 8(3)، 212-181.
  • Asanov & Kukeyeva (2013). Regionalism and Regionalization in CentralAsia. World Academy of Science, Engineering and Technology International Journal of Humanities and Social Sciences, 7(3).
  • Aliyeva, K. (2018, January 9). Uzbekistan, Tajikistan to mull border issues. Azer News. Retrieved from https://www.azernews.az/region/ 125212. html. (2018, September 3). Tajikistan increases electricity exports to Uzbekistan. Azer News. Retrieved from https://www. azernews. az/region/137034.html.
  • Вардомский Л.Б, Пылин А.Г, (2014). Регионализация Внешнеэкономических Связей в России и. Соседних Странах, Отв. Ред. М.: Институт Экономики РАН, 2014. С.
  • Buzan, B. (1991[1983]). People, states and fear: An agenda for international security studies in the post-cold war era (2nd ed.). Harvester: Wheatsheaf.
  • Cornell, S. E., & Starr, S. F. (2018, December 4). Regional cooperation in Central Asia: Relevance of world models. Central Asia-Caucasus Analyst. Retrieved from https://www.cacianalyst.org/publications/ analytical- articles/ item/ 13547- regionalcooperation- in- central- asia-relevance-of-world-models.html.
  • Cornell, S. & Starr F. (2018). Modernization and RegionalCooperation in Central Asia: A New Spring? Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program. www.silkroadstudies.org.
  • Embassy of the Republic of Uzbekistan in the Federal Republic of Germany. (2018, February 28). Uzbekistan–Tajikistan: A new stage of trade and economic cooperation. Retrieved from https://www.uzbekistan.de/en/ nachrichten/ nachrichten/ uzbekistan- %E2 %80 %93- tajikistan- new-stage- trade-and-economic-cooperation
  • Eurasianet. (2018, March 16). Central Asia leaders confab but stop short of binding commitments. Retrieved from https://eurasianet.org/central-asia-leaders-confab-butstop- short-of-binding-commitments.
  • Eurasian Development Bank (EABR) (2019). System of indicators ofEurasian integration // www.eabr.org/rus/publications/projects>.
  • Global Edge. (2018). Kyrgyzstan: Trade statistics. Retrieved from https://globaledge.msu. edu/countries/kyrgyzstan/tradestats.
  • Horak, S. (2018, April 30). Central Asia after Astana: From integration to cooperation. Central Asia-Caucasus Analyst. Retrieved from https://www.cacianalyst.org/ publications/analytical-articles/item/13509-central-asia-after-astana-from-integrationto- cooperation.html.
  • Kerimkhanov, A. (2019, January 24). Kazakhstan is Tajikistan’s main export partner. Azer News. Retrieved from https://www.azernews.az/region/ 144538.html.
  • Kopanev, G. V. (1987). Central Asian economic region. In S. M. Alam & A. H. Kidwai (Eds.), Regional imperatives in utilisation and management of resources: India and the USSR (pp. 45–57). New Delhi: Concept Publishing House.
  • Krapohl, S. & Vasileva, A. (2020). The region that isn't: China, Russia and the failure of regional integration in Central Asia. Asia Europe Journal, 18, 347–366. https://doi.org/10.1007/s10308-019-00548-0.
  • Laruelle, M., & Peyrouse, S. (2012). Regional organisations in Central Asia: Patterns of interaction, dilemmas of efficiency (Working Paper No. 10). Institute of Public Policy and Administration, Graduate School of Development, University of Central Asia. Retrieved from http://www. ucentralasia.org/ downloads/UCA-IPPA-WP-10- Regional Organizations. pdf
  • Mirziyoyev, S. (2017, November 11). Speech of the President of Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev. The international conference in Samarkand on Central Asia: One past and a common future, cooperation for sustainable development and mutual prosperity.
  • Patnaik, A. (2016). Central Asia: Geopolitics, security and stability. London and NewYork, NY: Routledge.
  • Putz, C. (2018, November 20). Tajikistan’s Rogun dam begins operations. The Diplomat.Retrieved from https://thediplomat.com/2018/11/tajikistans-megadam-rogun-beginsoperations/.
  • Rakhimov, Mirzokhid A. (2018). Complex regionalism in Central Asia: Local, regional, and global factors. Cambridge Journal of EurasianStudies, 2, #J6Y3O7, https://doi.org/10.22261/CJES.J6Y3O.
  • Soderbaum, F. (2011). Theories of regionalism. In M. Beeson & R. Stubbs (Eds.), TheRoutledge handbook of Asian regionalism. Retrieved from https://www.researchgate.net/publication/260228248_Theories_of_Regionalism.
  • State committee of the republic of uzbekistan on statistics (2020), foreign trade turnover of the republic of Uzbekistan (preliminary data for January 2020), https://www.stat.uz/uploads/docs/tashqi_savdo_en_yanvar.pdf.
  • Starr S.F. (2017). A Partnership for Central Asia. Foreign Affairs, July/August: available at:http://www.foreignaffairs.com/articles/60733/sfrederick-starr/a-partnership-for central-asia.
  • Toktogulov, B. (2017). The failure of settlement on Kyrgyz-Uzbek border issues: A lackof diplomacy? Paper presented at the ESCAS-CESS Joint Conference at AmericanUniversity of Central Asia (AUCA), Washington DC, 29 June–2 July 2017. Retrievedfromhttps:// www. researchgate.net/publication/328857542_The_Failure_of_Settlement_on_Kyrgyz-Uzbek_Border_Issues_a_Lack_of_Diplomacy.
  • Tolipov, F. (2018, September 18). Uzbekistan-Tajikistan relations: The long way to strategicpartnership. The Central Asia-Caucasus Analyst (CACI Analyst). Retrieved fromhttps:// www.cacianalyst.org/ publications/ -articles/ item/ 13533- uzbekistantajikistan- relations- the-long- way-to-strategic- partnership.html.
  • Valiyev, S. (2018, June 11). Taking the U.S.-Uzbekistan relationship to the next level: Mirziyoyev’s historic visit. Central Asia-Caucasus Analyst. Retrieved from https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13524-taking-the-usuzbekistan-relationship-to-the-next-level-mirziyoyevs-historic-visit.html.
  • Wang, X., Yaning Ch., Zhi L., Gonghuan F., Fei W. & Haichao H. (2020). Water resources management and dynamic changes in water politics 1in the transboundary river basins of Central Asia, https://hess. copernicus.org/ preprints/ hess-2020-644/ hess-2020- 644.pdf. https:// doi. org/10.5194/hess-2020-644.
  • Yu Xi. (2014). China’s Rise in Central Asia Implications for EU Interests. European Institute for Asian Studies, www.eias.org.
  • Zabortseva, Y. (2017). From ‘forgotten region’ to the ‘great game’ region: On the development of geopolitics in CentralAsia. Journal of Eurasian Studies. 3(2), 168-176.
  • Zhussupova, D. (2018, October 5). Kazakhstan and Uzbekistan to create international tradezone and checkpoint. The Astana Times. Retrieved from https:// astanatimes. com/ 2018/10/kazakhstan-and-uzbekistan-to-create-international-trade-zone-and-checkpoint/.