گره استراتژیک چین در شبکه منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران؛ امکان‌سنجی فرصت‌ها و چالش‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد مطالعات منطقه ای، دانشگاه شیراز

چکیده

در نگرش‏ های نوین منطقه‏ گرایی مجال و فرصتی مغتنم فراهم است تا واحدهای سیستم بین ‏الملل به دور از نگرش‏ های نظم تنگ ‏نظر سنتی -که در آن حضور هژمون به‌عنوان عضو مداخله ‏گر در همۀ شبکه ‏های منطقه ‏ای به شکل مؤثری دیده می ‏شود و کمتر مجالی برای مخالفت و رقابت وجود دارد- توان و عرصۀ اقدامی تازه را کسب کنند. در این میان برای ایران به‌عنوان واحد ناراضی سیستمی از یک‌سو و چین در قالب واحد ناراضی و هژمون بالقوۀ آینده از سوی دیگر، نگرش نظم شبکه این امکان را فراهم می‏ کند که به دور از حصار ژئوپلیتیک و ساخت کنترل سنتی، مناطق جدیدی را برای خود تعریف کنند. آنچه در این مقاله مورد توجه قرار گرفته، امکان ‏سنجی همگرایی و همکاری ژئواستراتیک ایران و چین است. از این‌رو، پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که کدام فرصت ‏ها و چالش‏ ها بستر ایجاد گره ژئواستراتژیک چین در حلقۀ شبکۀ منطقه ‏ای ایران را ایجاد و یا تهدید می ‏کند. روش گردآوردی داده ‏ها کتابخانه ‏ای و اینترنتی و روش پژوهش براساس نگرش استراتژی شبکه‏ سازی منطقه‏ ای خواهد بود. یافته‌های پژوهش نشان می ‏دهد با اینکه ایران در اولویت‌های امنیتی و استراتژیک چین قرار نگرفته‌ است؛ عواملی همچون همسویی و هم‌راستایی اهداف ضدهژمونیک ایران و چین، نیاز دو کشور به شراکت استراتژیک و منافع مشترک ژئواکونومیک، بسترساز ایجاد شبکۀ ژئواستراتژیک منطقه‏ ای با ابتکار ایران و چین بوده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • احدی، محسن (1398). خبرگزاری مهر، اخبار ایران و جهان ۱۶:۳۵، 10 دی 1398، کد خبر: 4812660، https://mehrnews.com/xQVsz
  • پویا، محمدمهدی (1396). دنیای اقتصاد، شماره سه، ابرچالش اقتصاد چین روزنامه ۴۹۸۱، تاریخ چاپ4/8/1396، شماره خبر: ۳۳۰۵۴۵۵، https://donya-e-eqtesad.com/%D8A7-5/3305455-%D8%B3%D9%87-
  • تسلیمی، طلا (1399). دیپلماسی ایرانی، پایان روزهای خوش اقتصاد چین، چشم اندازی از تحولات ۲۰۱۹ (سه ماهه دوم)، منبع: استرتفور، ۲۵/12/۱۳۹۷، پنجشنبه ۲۰/6/۱۳۹۹، کد: ۱۹۸۲۲۶۳http://irdiplomacy.ir/fa/news/1982263/%D9%BE%
  • پاشازانوس، حمیدرضا (1399). مناسبات ایران و چین در دوره ساسانی و تأثیرات آن بر فرهنگ چینی با استناد به منابع چینی. فصلنامه علمی تاریخ اسلام و ایران دانشگاه الزهرا، 30(45)، پیاپی 135. صص9-33.
  • جوزانی‏ کهن، شاهین و جوزانی‏ کهن، شایان (1398). سیاست خارجی خاورمیانه ‏ای چین در پرتو نظم نوین جهان.، فصلنامه سیاست خارجی، 33(3). صص1-18.
  • خداقلی‏ پور، علیرضا (1396). ابتکار کمربند راه چین و تأثیر آن بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه سیاست خارجی، 31(1). صص17-49.
  • دهقانی فیروزآبادی، جلال و فرازی، مهدی (1390). فرصت‏ ها و موانع گسترش نقش چین در خاورمیانه. پژوهشنامه علوم سیاسی، 6(4). صص107-143.
  • روشن، امیر، فرجی، محمدرضا و رنجبر حیدری، وحید (1395). چندجانبه‌گرایی؛ راهبرد چین در آسیای مرکزی. فصلنامه راهبرد، 25(79). صص47-69.
  • زکریا، فرید (1387). جهان پسا آمریکایی.) احمد عزیزی، ترجمه)، تهران: انتشارات هرمس.
  • سازمند، بهاره و رمضانی، احمد (1399). رژیم‏سازی چین در شرق آسیا. فصلنامه سیاست، مجلۀ دانشکده حقوق و علوم سیاسی،50(1). صص133-151.
  • سلیمان‏پور، هادی (1395). چین در میان دو قاره. فصلنامه روابط خارجی، 8(3). صص145-179.
  • شریعتی ‏نیا، محسن (1388). درآمدی بر روابط ایران و چین. تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی ،معاونت پژوهش.
  • شریعتی‏ نیا، محسن (1395). کمربند اقتصادی جاده ابریشم، زنجیره ارزش‏ محور. فصلنامه روابط خارجی، 8(3). صص85-113.
  • قاسمی، فرهاد (الف 1391). رهیافت نظری بردیپلماسی منطقه ‏ای: واحدهای تجدیدنظرطلب در گذار چرخه سیستمی قدرت. فصلنامه روابط خارجی، 4، صص7-34.
  • قاسمی، ‏فرهاد (1387). نگرش شبکه ‏ای به مناطق و تحلیل فرایندهای آن از دیدیگاه تئوری‏ های سیکلی. فصلنامه ژئوپلیتیک، 4(1). صص96-129.
  • قاسمی، فرهاد (1392). تأثیر شبکه متداخل استراتژیک ایران بر دیپلماسی منطقه ‏ای جمهوری اسلامی. پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‏ الملل، 1(2). صص95-124.
  • قاسمی، فرهاد، (ب 1391). بنیان‏ های نظری موازنۀ قوای هوشمند در شبکه فاقد معیار. فصلنامه ژئوپلیتیک، 8(1). صص172-213.
  • قنبرلو، عبداله (1392). بنیادهای امنیتی سیاست خارجی چین. فصلنامه مطالعات راهبردی، (60). صص125-152.
  • متقی، ابراهیم و طابنده، سمیرا (1389). عمل گرایی مرحله‌ای در روابط ایران و چین2001- 2010،  فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، (13). صص25-51.
  • مسرور، محمد و خانی، محمدحسن (1397). بازآرایی ژئوپلیتیکی در دریای جنوبی چین. فصلنامه ژئوپلیتیک، 14(2). صص168-196.
  • محمودی‏ کیا، محمد (1398). سیاست خارجی خاورمیانه‏ ای چین در پرتو نظم نوین جهانی. فصلنامه سیاست خارجی، 33(3). صص1-28.
  • Buzan B. & Weaver O. (2003). Region and Power: The Structuer of Intrnational Security, New Yor, basic books.
  • Buzan, B. )2010(. “China in international society: is peaceful rising possible?”, The Chinese Journal of International Politics, Vol. 3, pp. 5-36.
  • Grieco, Joseph m (1999); realism & regionalism in Ethan b.kapestein and Michael mastandumo, eds: unipolar politics: realism & strategies after the cold war, New York: Colombia University prees.
  • https://pimw.ir/wp-content/uploads/2019/01/N02.jpg
  • https://www.mei.edu/sites/default/files/Two.png
  • https://www.daraian.com/fa/images/asandogh1.jpg
  • https://www.eia.gov/international/content/analysis/countries_long/Iran/images/holders_natural_gas.png.
  • https://www.eia.gov/international/content/analysis/countries_long/Iran/images/proved_reserve_holders.png.
  • https://m.jagranjosh.com/imported/images/E/GK/string-of-pearls-project-china.jpg.
  • https://iranprimer.usip.org/sites/default/files/China%20Oil%20Imports.png?s63611d156822150.
  • https://m.jagranjosh.com/imported/images/E/GK/string-of-pearls-project-china.jpg.
  • https://encrypted.tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSq6DLJmZ6UK8CEkvPGZORZB8c42zTv86vMfQ&usqp=CAU.
  • James, K. (2015). “Chinese Overseas Lending Dominated by One Belt, One Road Strategy”. Financial Times.
  • Jansiz, A. & Bahrami, S. (2015). TheU.S. and China Global Rise, Foreign Relations, Vol. 3 No. 7, 113-146[in Persian].
  • Khezri, R. (2012). China and US Strategy in South China Sea, Journal of Foreign Policy,Volume 26, Issue 3, Autumn 2012, 743-758[in Persian].
  • Larçon, J-P: & Barré, G: (2017). “China Meets uurope by the Baltic Sea” In: New Silk Road: China Meets Europe in The Baltic Sea Region: A Business Perspective, Jean-Paul Larçon, Singapore: World Scientific Publishing.
  • Mearsheimer, J. (2010), “Australians Should Fear the Rise of China”, The Spectator, October 2, In: http://mearsheimer.uchicago.edu/pub-affairs. html.
  • Mearsheimer, J.J. (2010).“The gathering storm: china's challenge to us power in Asia”,the Chinese journal of international politics, Vol. 3, p. 392.
  • NDRC (2015). (National Development and Reform Commission, Ministry of Foreign Affairs, and Ministry of Commerce of the People’s Republic of China, with State Council Authorization). Vision and Actions on Jointly Building Silk Road Economic Belt and 21st-Century Maritime Silk Road (March). Available at http://en.ndrc.gov.cn/newsrelease/ 201503/ t20150330_669367.html (accessed on January 9, 2020).
  • Ravenhill, o. (2008). “Aiia’s New cconoiic Inttitution” In: Aiass New Inttitutional Architecture: Evolving Structures for Managing Trade, Financial, and Security Relations, Vinod K Aggarwal; Min Gyo Koo, Heidelberg, Berlin: Springer-Verlag.
  • Shariati, Sh. & Pournajafi, V.S. (2015). The Strategic Capacity of Iranin the Peaceful Rise Doctrineof China, Geopolitics Quarterly, Volume 11, Number 3, pp. 139 – 169.
  • Teng t.k.das.bing-shing (2000), instabilities of strategic alliance: an inretnaltentiin perspective, Organization science, jan, feb 11,1, pp77-101.
  • Vandenberg, p. (2015). Global Value Chains along the NewSilk Road, Tokyo: Asian Development Bank Istitute.