فصلنامه روابط خارجی

فصلنامه روابط خارجی

تحول در نظم منطقه ای خاورمیانه؛ از نظم هژمونیک تا ائتلاف سازی منطقه ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
امین معینی 1
حمید احمدی 2
1 دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/fr.2023.345000.1252
چکیده
پژوهش بر این پیش‌فرض استوار است که نظم منطقه‌ای خاورمیانه در حال گذار از نظم هژمونیک به وضعیتی پیچیده و نامعلوم بوده و تلاش می‌کند با تکیه ‌بر ابزار روندپژوهی و جستار در پویش‌های امنیتی در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی به پیش‌بینی نظم آینده خاورمیانه بپردازد. بنابراین ضمن تبیین وضعیت در حال گذار کنونی به این پرسش پاسخ می‌دهد که نظم آینده خاورمیانه از چه شاخص‌ها و نشانه‌هایی پیروی کرده و الگوی حاکم بر آن چیست؟ براساس فرضیه پژوهش تغییر در الگوهای نظم منطقه‌ای خاورمیانه به‌صورت تدریجی و با خصلتی فرایندی در حال وقوع است. روندهای ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی حکایت از کاهش مداخله مستقیم قدرت‌های بزرگ و پررنگ شدن ائتلاف‌های منطقه‌ای در آینده مناقشات خاورمیانه دارد. پیشران‌های اصلی این تحول عبارت‌اند از دگرگونی منطق ائتلاف‌سازی در خاورمیانه، بازتعریف الگوهای تعامل و تقابل منطقه‌ای، ضعف موازنه سازی سنتی اعراب در قبال ایران و درک مشترک تهدید از نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران. براساس یافته‌های پژوهش به‌موازات روند صلح سازی در مناسبات عبری- عربی، ایران به یکی از محورهای اصلی تقابل در آینده خاورمیانه تبدیل خواهد شد. در این راستا شکل‌گیری یک ائتلاف منطقه‌ای با محوریت اعراب و رژیم صهیونیستی جهت مدیریت مناقشات منطقه‌ای و مقابله امنیتی با ایران گزینه‌ای محتمل و در حال وقوع است. برای تبیین فرضیه پژوهش و ترسیم چشم‌انداز آتی نظم منطقه‌ای خاورمیانه از روش روند پژوهی که یکی از رهیافت‌های آینده‌پژوهشی است استفاده‌ شده است.
کلیدواژه‌ها
نظم منطقه ای
خاورمیانه
نظم هژمونیک
ائتلاف سازی
روند پژوهی

عنوان مقاله English

Transition in the Middle East Regional Order; From Hegemonic Order to Regional Coalition Building

نویسندگان English

Amin Moeini 1
Hamid Ahmadi 2
1 Ph. D. in Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Professor of Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran, hahmadi
چکیده English

The research is based on the premise that the regional order of the Middle East is transitioning from a hegemonic order to a complex and uncertain situation and it tries to rely on the tools of "trend study"and research in security campaigns at the national, regional and international to predict the future order of the Middle East. Therefore, while explaining the current transition situation, it answers the question of what indicators and signs will the future order of the Middle East follow and what is the ruling model? Based on the hypothesis of the research, the change in the regional order patterns of the Middle East is taking place gradually and with a process nature. National, regional and international trends indicate the reduction of direct intervention of great powers and the strengthening of regional alliances in the future of Middle East conflicts. The main drivers of this development are the transformation of the logic of coalition building in the Middle East, the redefinition of patterns of regional interaction and confrontation, the weakness of the Arabs' traditional balancing act towards Iran, and the common understanding of the threat from the regional role of the Islamic Republic of Iran. Based on the findings of the research, parallel to the process of peace building in Hebrew-Arab relations, Iran will become one of the main axes of confrontation in the future of the Middle East.

کلیدواژه‌ها English

Regional order
Middle East
hegemonic order
coalition building
trend study
  • احمدی، حمید (1390). بنیادهای هویت ملی ایران، چاپ دوم، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  • ایوب، محمد (1397). آیا خاورمیانه فرومی‌پاشد؟(ابراهیم انوشه، ترجمه)، تهران، نشر جوینده.
  • بارنت، مایکل (1390). سیاست و حکومت در خاورمیانه و شمال آفریقا (عسگر قهرمان پور، ترجمه)، تهران، نشر امیرکبیر.
  • بوزان، باری و ویور، الی (1398). مناطق و قدرت‌ها؛ ساختار امنیت بین‌الملل (رحمان قهرمان پور، ترجمه)، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ سوم.
  • بل، وندل (1391). مبانی آینده‌پژوهی؛ تاریخچه، اهداف، دانش، ج 1 (مصطفی تقوی و محسن محقق، ترجمه). تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی
  • پروین، دیوید جی (1395). برقراری نظم در روابط اعراب و رژیم صهیونیستی؛ از موازنه تا کنسرت در نظم‌های منطقه‌ای؛ امنیت سازی در جهانی نوین (دهقانی فیروزآبادی، ترجمه). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • رسولی ثانی آبادی، الهام (1392). بررسی تحولات انقلابی کشورهای عربی از منظر لیبرالیسم، سازه‌انگاری و نظریه انتقادی روابط بین‌الملل، فصلنامه روابط خارجی، 5(2).
  • جاب، برایان (1395). مسائل چندجانبه گرایی؛ استلزامات و پیامدها برای مدیریت مناقشه منطقه‌ای در جهانی نوین (دهقانی فیروزآبادی، ترجمه)، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • جمشیدی، محمد (1394). تجدید توازن: استراتژی کلان ایالات‌متحده در دوره اوباما، پژوهشنامه علوم سیاسی، 11(3)، 7-50.
  • دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1388). امنیت هستی شناختی در سیاسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه روابط خارجی، 1(1).
  • زالی، سلمان (1395). درآمدی بر روندپژوهی در اجرا، ماهنامه آینده‌پژوهی، ش 35، شهریورماه، 24-22.
  • سولینگن، آتل (1395). آزادسازی اقتصاد، ائتلاف‌های سیاسی و نظم‌های در حال ظهور در جهانی نوین (دهقانی فیروزآبادی، ترجمه) پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • فرجی، محمدرضا (1400). قدرت‌های نوظهور و نظم هژمونیک، تهران، فصلنامه مطالعات راهبردی، 24(1) 209-184.
  • لیک، دیوید (1395). رهیافت سیستمی به مجموعه‌های امنیتی مناطق در نظم‌های منطقه‌ای؛ امنیت سازی در جهانی نوین (دهقانی فیروزآبادی، ترجمه)، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • گوردن، آدام (1392). فهم آینده (طیبه واعظی، ترجمه)، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • معینی، امین و متقی، ابراهیم (1400). هویت‌گرایی و نظم منطقه‌ای خاورمیانه، تهران، فصلنامه روابط خارجی، 13(4) 693-714.
  • معینی، امین (1396). اولین سفر خاورمیانه‌ای ترامپ؛ اهداف و پیامدها، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، گزارش 396.
  • نوری، علیرضا (1399). چالش نظم هژمونیک، ثبات و موازنه در خاورمیانه؛ رویکرد همکاری ایران و روسیه، فصلنامه علمی رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 11()4، 108-77.
  • هینه بوش، ریموند و احتشامی، انوشیروان (1390). سیاست خارجی کشورهای خاورمیانه (رحمن قهرمان‌پور ، ترجمه)، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

References

  • Ayub, Nazih (1995). Over standing the Arab State, Politics and Society in the Middle East, Landon, I. B. Tauris
  • Ciambra, A. (2007). Unipolarity and Hegemony in the Global Political System, Working paper for the MSc in EU Governance and International Politics, Università degli Studi di Catania.
  • Clinton, Hillary (2012). Delivering on the Promise of Economic
  • Elman, Colin (2008). Security Study; an interdiction, Routledge, eBook ISBN9780203926604
  • Gause, F. Gregory (2015). Ideologies, alliances and underbalancing in the new Middle East Cold War, in: International Relations Theory and a Changing Middle East,The Project on Middle East Political Science
  • Gilpin, R. (2016). The Political Economy of International Relations. Princeton University Press
  • Graham, David. (2015). Israel and Saudi Arabia together is hat Last: theatlantic.com/Jun
  • Ikenberry, G. J. (2014). From Hegemony to the Balance of Power: The Rise of China and American Grand Strategy in East Asia. International Journal of Korean Unification Studies, 23(2).
  • Jones, Bruce (2019).The New Geopolitics of the Middle East: America’s Role in a Changing Region. Brookings Interview. The Brookings Institution.
  • Karwan, Ebrahim A. (1999). Arab Perspectives on Middle Eastern Security, In: Middle East Security Issuse; in the Shadow of Weaponse of Mass Destruction Proliferation, By Barry R. Schneider, Air University Press, Maxwell Air Force Base, Alabama
  • Mastanduno, M. (1997). Preserving the Unipolar Moment: Realist Theories and US Grand Strategy After the Cold War. International security, 21(4).
  • Mearsheimer, J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics. New York: W.W. Norton & Company.
  • Mearsheimer, J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics. New York: W.W. Norton & Company.
  • Shanker, Thom & Cooper, Helene (2014). Pentagon Plans to Shrink Army to Pre-World War II Level, The New York Times, available at: http://www.nytimes.com/2014/02/24/us/politics/pentagon-plans-to-shrink-army-topre-world-war-ii-level.html. Statecraft Department of State".Availableat:http://www.state.gov/secretary/rm/2012/11/200664.htm.
  • Trofimov, Yaroslav. (2015). Saudi Arabia Reluctantly Finds Common Ground with Israel about Iran: http://www.wsj.com/ Jun 18
  • https://www.aei.org/china-global-investment-tracker/
  • Exclusive: Netanyahu Secretly Met With UAE Foreign Minister in 2012 in New York". Haaretz. 25 July 2017.
  • Israeli, Saudi, and Emirati Officials Privately Pushed for Trump to Strike a "Grand Bargain" with Putin". The New Yorker. 9 July 2018.
  • New Yorker, 16 June 2018, Donald Trump’s New World Order
  • Robert Bridge (12 December 2013). "Accidental allies? Saudi Arabian intel chief allegedly meets Israelis". RT (TV network). Retrieved 6 January2014.