فصلنامه روابط خارجی

فصلنامه روابط خارجی

موقعیت راهبردی سوریه در کنترل تهدیدات امنیتی علیه جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا قرایی آشتیانی 1
محمدعلی روشن نظر 2
1 دانشیار گروه مدیریت راهبردی دفاعی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.
10.22034/fr.2023.406223.1410
چکیده
تحولات خـاورمیانه و تـسری مـوج خیزشهای مردمی در مـنطقه، آن هـم به سرعت موجب تـصمیم‏هـای متفاوت بازیگران در سیاست خارجی شان شده است. ظرفیت های ژئوپولیتیکی ایران، امنیت‏ملی آن را به شدت تحت تاثیر محیط منطقه‏ای خاورمیانه قرارداده است. پس از انقلاب اسلامی، شکل‏گیری ائتلافی از کشورهای سنی نشین حاشیه‏ی خلیج فارس به زعامت عربستان، ناچارا ایران را وادار به تقابل جویی در چارچوب محور مقاومت نمود. با تسری تحولات اخیر به یمن و بحرین و شکل گیری بحران در عراق و سوریه چه فرصت ها و تهدیدهای امنیتی برای ایران ایجاد شده و از سوی دیگر راهـبردهای امنیتی منطقه چه تغییری نموده است که حفظ محور مقاومت، جزء اصلی دکترین امنیتی ایران تبدیل شده است. از این رو شاهدیم که وابستگی متقابل امنیتی میان ایران و محور مقاومت، الگوی دوستی و دشمنی در مـنطقه نـسبت به ایران، مجاورت و همچنین عوامل فرهنگی، مذهبی در سیاست خارجی امنیتی ایران بسیار حایز اهمیت است و امنیت ایران را به ثبات امنیتی در محور مقاومت گره زده است. از همین روست که سرنگونی دولت بشار اسد و دولت شیعی عـراق مـوجب تضعیف محور مقاومت و گفتمان شیعه، انزوای جمهوری اسلامی ایران، از دست رفتن جبهه‏ی سوریه و عدم دسترسی ایران به حزب الله و حماس، برتری یافتن عربستان و دولت های مـعاند ایران در مـنطقه و نهایتا کاهش ضریب امنیتی ایران مـی‏شود و البته روی کار آمدن یک دولت شیعی در بحرین و یمن موجب افزایش عمق استراتژیک ایران در منطقه، تقویت گفتمان شیعی در منطقه و افزایش قدرت مجموعه امنیتی محور مقاومت شده و ضـریب امـنیتی ایران را بشدت افزایش می‏دهـد.
کلیدواژه‌ها
راهبرد
امنیت منطقه ای
سوریه
جمهوری اسلامی ایران

موضوعات

عنوان مقاله English

Syria's strategic position in controlling security threats against the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mohammadreza Gharaei Ashtiani 1
Mohammadali Roshannazar 2
1 Associate Professor, Associate Professor, Department of Strategic Defense Management, Supreme National Defense University, Tehran, Iran.
2 PhD Student, Supreme National Defense University, Tehran, Iran.
چکیده English

The developments in West Asia and the spread of popular uprisings in the region have quickly led to different decisions by actors in their foreign policy. Iran's geopolitical capacities and its national security have been strongly influenced by the regional environment of the Middle East. After the Islamic Revolution of Iran, the formation of a coalition of Arab countries living on the periphery of the Persian Gulf under the leadership of Saudi Arabia forced Iran to adopt a deterrence strategy through the creation of a regional coalition within the framework of the axis of resistance. One of the most important applications of any military is the use of appropriate methods to maintain regional security for it, and the theoretical basis is based on the theory that just as specific internal strategies are considered to maintain the country's security, overseas strategies are also used. The present research, with descriptive and analytical method, specifically seeks to answer the question, what is the position of Syria in the deterrence strategy of the Islamic Republic of Iran against regional and international threats? The findings of the research indicate that Iran has defense layers in Syria, Iraq, Lebanon and Yemen, that Syria has not taken an aggressive side, but its basic goal is to create a deterrent and defensive system to deal with threatening sources in the region.
Keywords: strategy, regional security, Syria, Islamic Republic of Iran, deterrence

کلیدواژه‌ها English

Strategy
regional security
Syria
Islamic Republic of Iran
  • ­ ابراهیمی، نبی‌الله (۱۳۸۶). تأملی بر مبانی و فرهنگ مکتب کپنهاگ، فصلنامه سیاست خارجی، شماره ۸۲.
  • ­ آجرلو، حسین (۱۳۹۰). تحولات سوریه به ریشه‌ها و چشم‌اندازها، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال هجدهم، پاییز، شماره سوم.
  • ­ اخوان کاظمی، مسعود؛ شاه قلعه، صفی الله (۱۳۹۳). بازتعریفی از ژئوپلیتـیک شـیعه با نـگاهی به انقلاب بحرین. فصلنامه شیعه شناسی، سال دوازدهم، شماره ۴۵..
  • ­ آقایی، احمد و احمدیان، حسن (۱۳۸۴). روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی: چالش‌های بنیادین و امکانات پیش رو. فصلنامه سیاست، دوره چهارم، شماره ۳.
  • ­ امامی، محمدعلی (۱۳۶۹). سوریه و عراق: دیروز و امروز، اطلاعات سیاسی - اقتصادی، شماره ۳۹.
  • ­ امیدی، علی؛ آقا محمدی، زهرا (1396). بحران سوریه براساس نظریه مکعب بحران، فصلنامه روابط خارجی، سال نهم، شماره چهارم، زمستان 1396.
  • ­ امیرشاه‌کرمی، مریم‌السادات (۱۳۸۸). ریخت‌شناسی مجموعه‌های امنیتی منطقه‌ای در محیط پیرامونی ایران، باشگاه اندیشه، قابل دسترس در:

                                http: / / www. bashgah. net / fa / content / show/39075

  • ­ ایوب، محمد (۱۳۹۶). خاورمیانه از فروپاشی تا نظم یابی، ترجمه مهدی زیبایی و سجاد بهرامی مقدم، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • ­ برزگر، کیهان (۱۳۸۸). سیاست خارجی ایران از منظر رئالیسم تهاجمی و تدافعی، فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی، سال اول. شماره اول.
  • ­ بوزان، باری (۱۳۷۸). مردم، دولت، هـراس. تـرجمه پژوهـشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • ­ بوزان، باری (۱۳۸۱). خاورمیانه: ساختاری همواره کشمکش زا، فصلنامه سیاست خارجی، سال شانزدهم، شماره ۳.
  • ­ بوزان، باری؛ ویوو، آل (۱۳۸۸). مناطق و قدرت‌ها، ترجمه رحمان قهرمان پور، تـهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • ­ پورحسن، ناصر (۱۳۹۱). آثار بحران سوریه بر مسئله فلسطین، مطالعات فـلسطین، شماره ۱۸، پاییز.
  • ­ جعفری ولدانی، اصغر (۱۳۹۰). چالش‌ها و منازعات در خاورمیانه، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • ­ حاتمی، محمدرضا (1394). کارویژه تحولات سوریه در امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سه، شماره 4.
  • ­ خانبلوکی، فرید، (۱۳۹۱). اهداف آمریکا در بحران سوریه، پیام انقلاب، شماره ۶۸.
  • ­ داد اندیش، پروین و کوزه‌گر کالجی، ولی (۱۳۸۹). بررسی انتقادی نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای با استفاده از محیط امنیتی منطقه قفقاز، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال ۱۹، شماره 56.
  • ­ ذوقی بارانی، کاظم؛ قـادری کنگاوری، روح‌الله؛ فراتی، محمدرضا (۱۳۹۰). تحلیل ژئوپلیتیک ‌سوریه، بستری برای تدوین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه. سیاست دفاعی، شماره ۷۷.
  • ­ ربیعی، حسین؛ نقدی، جعفر؛ نجفی، سجاد (۱۳۹۵). بحران سوریه و امنیت ملی ایران، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، شماره 30، بهار، صص 88-61.
  • ­ الزعبی، خیام (۱۳۸۴). تجزیه‌وتحلیل روابط سیاسی سوریه و ایران ۲۰۰۴–۱۹۷۹، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه اصفهان.
  • ­ سردارنیا، خلیل‌الله؛ کیانی، فائزه (۱۳۹۵). تحلیل بحران سوریه از منظر شکاف‌های اجتماعی، دوفصلنامه علمی پژوهشی جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 4، شماره 1، بهار و تابستان.
  • ­ سلطانی‌نژاد، احمد؛ ابراهیمی، نبی‌الله؛ نجفی، مصطفی (1395). منافع و ملاحظات قدرت‌های منطقه‌ای در بحران سوریه، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال پنجم، شماره (۱۷)، صص ۱۰۱-۱۲۹.
  • ­ صادقی، سید شمس‌الدین؛ مرادی، سمیرا (۱۳۹۶). تحلیل ائتلاف ایران و روسیه در پرتو بحران سوری، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 10، شماره 1، بهار و تابستان، صص ۱۰۳ - ۱۷۰.
  • ­ صالحی، جواد؛ ساسانیان، سعید (۱۳۹۲). بررسی تغییرات سامانه نظم متأثر از تحولات خاورمیانه با تمرکز بر ژئوپلیتیک شیعه در سال ۲۰۱۱. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال سوم، شماره دوم.
  • ­ عیوضی، محمدرحیم؛ قاسمی، محمدهادی (1400). چرایی پیدایش محور مقاومت و تحلیل ساختاری مسائل مرتبط از منظر آینده‌نگاری راهبردی، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره 2، شهریور 1402، صص 94-220.
  • ­ فرزندی، عباسعلی (۱۳۹۱). اهمیت راهبردی سوریه برای ایران، پیام انقلاب، شماره ۶۲.
  • ­ کتاب سبز سوریه (۱۳۸۷). انتشارات وزارت امور خارجه.
  • ­ کرمی، جهانگیر (۱۳۸۴). محیط امنیتی خاورمیانه و سیاست دفاعی ایران، فصلنامه سیاست دفاعی، سال سیزدهم و چهاردهم، شماره ۵۲ و ۵۳.
  • ­ کرمی، کامران (۱۳۹۰). اهداف عربستان سعودی از اتخاذ رویکرد تهاجمی نسبت به سوریه. مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.
  • ­ کشاورز شکری، سیدعباس؛ صادقیان، هاجر (۱۳۹۲). سیاست خارجی و مواضع دولت‌های ایران و ترکیه درباره بحران سوریه. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام. سال سوم. شماره چهارم.
  • ­ کوهکن، علیرضا؛ تجری، سعید (۱۳۹۳). بحران سوریه و سیاست منطقه‌ای عربستان سعودی (۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴)، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال سوم، شماره ۱۰، پاییز، شماره 40.
  • ­ محمدی، مصطفی (۱۳۹۲). تلاش عربستان برای تغییر رژیم سوریه، ماهنامه پیام انقلاب، تهران: دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، ش ۷۶، ۱۹-۱۸.
  • ­ محمدی، مصطفی (۱۳۹۱). مثلث ایران، روسیه و چین در بحران سوریه، پیام انقلاب، دی‌ماه، شماره ۶۶.
  • ­ یزدان فام، محمود (۱۳۸۸). دولت‌های شکننده و امنیت انسانی، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال دوازدهم، شماره 4.
  • ­ مرادی، اسدالله؛ شهرام‌نیا، امیرمسعود (۱۳۹۵). بحران سوریه و امنیت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال چهارم، شماره 15، صص ۱۵۲-۱۲۵.
  • ­ مزاحم، هیثم (۱۳۷۸). مقاومت در جنوب لبنان؛ قطعنامه‌ ۴۲۵ حزب‌الله و سوریه، ترجمه حجت رسولی، مطالعات خاورمیانه، شماره ۱۸.
  • ­ مسعودنیا، حسین؛ فروغی، عاطفه؛ چلمقانی، مرضیه (۱۳۹۱). ترکیه و بحران سوریه؛ از میانجیگری تا حمایت از مخالفان دولت. فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام. سال اول، شماره 4.
  • ­ مشیرزاده، حمیرا (۱۳۸۸). تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: انتشارات سمت.
  • ­ مـوسوی، حـسین (۱۳۸۸). بلندی‌های جولان و امنیت رژیم صهیونیستی. فصلنامه مطالعات راهبردی، سال دوازدهم، شماره ۲.
  • ­ موسوی، حسین (۱۳۸۹). بیم‌ها و امـیدها در بـحران سوریه. مطالعات خاورمیانه، شماره ۶۳.
  • ­ نبوی، سید عبدالامیر؛ نجات، سید علی (۱۳۹۲). جریان شناسی گروه‌های نو سلفی سوریه براساس تحلیل گفتمان، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام. سال چهارم. شماره 4.
  • ­ نصری، قدیر (۱۳۹۰). تأملی نظری در یافته‌ها و دشواری‌های باری بوزان در بررسی امنیت، فصلنامه مطالعات و راهبردی، سال چهاردهم، شماره 4.
  • ­ نصری، قدیر (۱۳۸۴). تأملی روش‌شناختی بر مکتب بافتار منطقه‌ای امنیت، مطالعات راهبردی، (پاییز)، شماره ۲۹.
  • ­ نطاق پور، مهدی؛ بشارتی، محمدرضا (۱۳۹۰). عـلل هـمگرایی بـین ایران و سوریه و تأثیر آن بر امنیت سیاسی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات دفاعی و امـنیتی، شماره 63.
  • ­ نقیب‌زاده، احمد (۱۳۷۹). شیعه و منازعات سیاسی در خاورمیانه، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره ۴۷.
  • ­ نیاکویی، امیر؛ بهمنش، حسین (۱۳۹۱). بازیگران معارض در بحران سوریه، اهداف و رویکردها، روابط خارجی، شماره ۱۶.
  • ­ نیاکوئی، سید امیر؛ اسماعیلی، علی؛ ستوده، علی‌اصغر (۱۳۹۲). تبیین راهبرد امنیتی ایران در قبال بحران سوریه (۲۰۱۳-۲۰۱۱). فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام. سال سوم، شماره اول.
  • ­ واعظی، محمود (۱۳۹۲). انقلاب و تحول سیاسی در خاورمیانه، تهران: مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

References

 

  • ­ sadjadpour,karim (2018), iran’s unwavering support to assad’s syria,combating terrorism center,syria special issue, vol 6, issue 8.
  • ­ Uskowi,Nader (2018), "Examining Iran’s Global Terrorism Network",Washington Institute for Near East Policy,available at:,www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/ testimony/uskowitestimony20180417.pdf
  • ­ yan,holly (2013), "syria allies:why russia, iran and china are standing by the regime", available at: https://edition.cnn.com/ 29/08/1013/world/meast/syria-iran-china-russia-supporters/index.html
  • ­ nationalinterest (2019), why iraq is ripe for conflict with israel, available at: https://nationalinterest.org/blog/buzz/why-iraq-ripe-conflict-israel-75956.
  • ­ Globalsecurity (2019), yemen / houthi missiles,available at:https://www.globalsecurity.org/wmd/world/yemen/index.html
  • ­ bodansky,yossef (2019), has iran won the war for the middle east?available at: https://oilprice.com/geopolitics/middle-east/has-iran-won-the-war-for-the-middle-east.html