فصلنامه روابط خارجی

فصلنامه روابط خارجی

آینده نظم منطقه‌ای و بین‌المللی و نقش‌یابی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
قدیر نظامی‌پور 1
محمدباقر مکرمی پور 2
مهدیه شادمانی 3
1 دانشیار مدیریت راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
2 مدرس دانشگاه و دانشجوی دکتری علوم سیاسی/مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی دانشگاه شاهد، تهران، ایران
3 دکتری روابط بین‌الملل، مدرس دانشگاه و پژوهشگر، تهران، ایران
10.22034/fr.2024.197765
چکیده
پایان جنگ سرد و پس از آن حملات 11 سپتامبر به ایالات‌متحده را می‌توان مهم‌ترین نقاط عطفی دانست که ترتیبات نظم بین‌المللی را در قرن 21 متأثر ساخت. رویداد 11 سپتامبر باعث شد تا ایالات‌متحده رویکرد تهاجمی و مداخله‌گرایانه را با هدف نظم‌سازی جدید بین‌المللی در پیش‌ بگیرد. حضور جدی‌تر در منطقه غرب آسیا، زمینه‌سازی ایجاد گروه‌های تروریستی از قبیل داعش و گسترش آن در برخی کشورهای خاورمیانه و غرب آسیا از مهم‌ترین تلاش‌های ایالات‌متحده آمریکا در جهت بسط و تحکیم موقعیت خویش بر منطقه استراتژیکی و پرتنش خاورمیانه بوده است. پس از سقوط و شکست داعش در منطقه و همچنین رویکرد دونالد ترامپ نسبت به هم‌پیمانان منطقه‌ای، خروج بخشی از نیروهای ایالات‌متحده آمریکا از خاورمیانه و افول قدرت این کشور در منطقه و جهان، همچنین ظهور قدرت‌های جدید منطقه‌ای باتوجه به این‌که نظام بین‌الملل در حال گذار به سمت‌وسوی چندجانبه گرایی است و بدون تردید علاوه بر بسط قدرت‌های بزرگی چون روسیه و چین، نظم آینده بین‌المللی شاهد ظهور قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ازجمله ایران، ترکیه، هند و قدرت‌های نوظهور دیگر خواهد بود. بر همین اساس، در این پژوهش در پیِ پاسخ به این سؤال هستیم که نقش جمهوری اسلامی ایران در آینده نظم منطقه‌ای و بین‌المللی چگونه خواهد بود؟ در پاسخ به این پرسش و با رویکرد توصیفی –تحلیلی، این فرضیه طرح می‌شود که جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یک قدرت نوظهور منطقه‌ای در عرصه‌های متعدد و با تکیه بر ظرفیت‌ها و توانمندی‌های سیاسی، هویتی، گفتمان‌سازی، نظامی و امنیتی خویش توانسته به‌عنوان یک بازیگر مهم در معادلات منطقه‌ای نقش ایفا نماید.
کلیدواژه‌ها
جمهوری اسلامی ایران
نظم بین‌الملل
چندجانبه گرایی
ایالات‌متحده آمریکا
نظم جهانی

عنوان مقاله English

The future of the regional and international order and the role of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Ghadeer Nezami Poor 1
Mohammad Baqer Mukaramipour 2
Mahdieh Shadmani 3
1 Associate Professor of Strategic Management, Supreme National Defense University, Tehran, Iran
2 University lecturer and PhD student of Political Science/Political Studies of the Islamic Revolution of Shahid University, Tehran, Iran
3 PhD in international relations, University Lecturer and Researcher, Tehran, Iran
چکیده English

The end of the Cold War and then the September 11 attacks on the United States can be considered the most important milestones that affected the international order in the 21st century. The event of September 11 caused the United States to adopt an aggressive and interventionist approach with the aim of establishing a new international order. A more serious presence in the West Asian region, laying the foundation for the creation of terrorist groups such as ISIS and its expansion in some countries of the Middle East and West Asia has been one of the most important efforts of the United States of America to expand and consolidate its position in the strategic and tense region of the Middle East.. After the fall and defeat of ISIS in the region, as well as Donald Trump's approach towards regional allies, the withdrawal of part of the United States of America forces from the Middle East, the decline of this country's power in the region and the world, and the emergence of new regional powers that the international system is The transition is towards multilateralism and without a doubt, in addition to the expansion of great powers such as Russia and China, the future international order will witness the emergence of regional and extra-regional powers such as Iran, Turkey, India and other emerging powers.. Based on this, in this research, we are looking for an answer to the question, what will the role of the Islamic Republic of Iran be in the future of regional and international order? In response to this question and with a descriptive and analytical approach, the hypothesis is proposed that the Islamic Republic of Iran as an emerging regional power in many fields and relying on its political, identity, discourse-making, military and security capacities and capabilities has been able to play a role as an important actor in regional equations.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Republic of Iran
international order
multilateralism
United States of America
world order
  • اسلدتر، ریچارد و دیگران (1390)، نواندیشی برای هزاره نوین، ترجمه عقیل ملکی‌فر و همکاران، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، چاپ دوم.
  • پدرام، عبدالرحیم و دیگران (1388)، آینده‌پژوهی، مفاهیم، روش‌ها، تهران: مرکز آینده‌پژوهی و فناوری دفاعی.
  • پیکرینک، توماس. آر (1379)، هند، چین و روسیه از نگاه ایالات‌متحده آمریکا، ترجمه مجید علوی کیا، فصلنامه سیاست خارجی، سال چهاردهم، شماره 1.
  • سلیمان‌پور، هادی؛ مولایی، عبدالله (1391)، قدرت‌های نوظهور در دوران گذار نظام بین‌الملل، فصلنامه روابط خارجی، سال پنجم، شماره 1.
  • عیوضی، محمدرحیم (1401)، مهم‌ترین مؤلفه‌های راهبردی تقویت قدرت جمهوری اسلامی ایران در نظم نوین جهانی از دیدگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، فصلنامه مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی، دوره 1، شماره پیاپی (1).
  • رکابیان، رشید؛ دلاور، حسین (1401)، وضعیت کنونی نظم بین‌المللی: روندهای آینده و پیامد آن برای جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات بین‌المللی، سال 19، شماره 1.
  • خامنه‌ای، سیدعلی (14/7/1375)، بیانات مقام معظم رهبر در دیدار با مجلس خبرگان.
  • رشید، غلامعلی و همکاران (1399)، قدرت منطقه‌ای ایران و تأثیر آن بر همسو شدن سیاست خارجی روسیه، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، سال هجدهم، شماره 82.
  • دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1389)، دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج‌فارس، فصلنامه سیاست، دوره 40، شماره .4
  • دهشیار، حسین (1387)، جهانی‌شدن: تک هنجاری طلبی ایالات‌متحده آمریکا، فصلنامه سیاست خارجی، سال چهارم، شماره 2.
  • ذوالفقاری، مهدی؛ عمرانی، ابوذر (1396)، تأثیر ظهور داعش بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال هفتم، شماره دوم.
  • شیرودی، مرتضی (1394)، مدل swot در تحلیل بحران رفتار سیاسی داعش، جمهوری اسلامی ایران و راه‌های برون‌رفت، فصلنامه پژوهش‌های سیاست اسلامی، سال سوم، شماره 8.
  • ظریف، محمدجواد؛ سجادپور، سید محمدکاظم (1393)، دیپلماسی چندجانبه: پویایی مفهومی و کارکردی سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، نشر وزارت امور خارجه.
  • عزتی، عزت‌الله (1380)، ژئوپلیتیک قرن بیست و یکم. انتشارات سمت.
  • قدیری، روح‌الله (بی‌تا)، بررسی و شناخت روش‌های مطالعه آینده، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.
    کمپ، جفری (1383)، جغرافیای استراتژیک خاورمیانه، ترجمه متین، انتشارات مرکز مطالعات راهبردی.
  • سیمبر، رضا؛ قربانی شیخ‌نشین، ارسلان (1387)، روابط بین‌الملل و دیپلماسی صلح در نظام متحول جهانی، تهران: سمت.
  • حسینی، سیدمحمود (1394)، بررسی نقش چین در ایجاد تحول در نظم نظام بین‌الملل از دوره جیانگ زمین تا شی جین پینگ (2014-1993)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد.
  • حسینیان، سیدمحمدرضا (1398)، بررسی تطبیقی مواضع ایران، چین و روسیه درباره نظم بین‌المللی پس از فروپاشی نظام دوقطبی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین.
  • مصلی‌نژاد، عباس (1395)، سیاست‌گذاری موازنه منطقه‌ای در روابط ایران و عربستان، فصلنامه سیاست، دوره 46، شماره 4.
  • ملک‌ فر، عقیل (بی‌تا)، آینده‌پژوهی و مهدویت: نسبت‌ها و روابط از دیدگاه کاربردی

malakifar@iranasef.org

  • نیاکویی، سید امیر؛ مرادی کلارده، سجاد (1394)، رقابت قدرت‌های منطقه‌ای در عراق، فصلنامه روابط خارجی، سال هفتم، شماره 1.
  • نجات، سیدعلی؛ جعفری ولدانی، اصغر (1392)، بررسی نقش و جایگاه جمهوری اسلامی ایران در بحران سوریه، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی، دوره 3، شماره 8.
  • داود اوغلو، احمد (1391)، عمق راهبردی: موقعیت ترکیه درصحنه بین‌المللی، ترجمه محمدحسن نوحی نژاد ممقانی، تهران: نشر امیرکبیر.
  • جانسیز، احمد؛ اصلانی، عماد (1401)، دیپلماسی اقتصادی ترکیه در آفریقا؛ اهداف، راهبردها و نتایج، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، شماره1.
  • جانسیز، احمد؛ بهرامی‌مقدم، سجاد (1395)، عروج زیستمان‌های بدیل و ظهور اقتصادی هند در سیاست بین‌الملل، فصلنامه سیاست جهانی، دوره 5، شماره 2.
  • مفخمی شهرستانی، حسن؛ نیرومند، حیدرعلی (1398)، نقش عوامل ژئوپلیتیکی در قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات دفاعی، سال 17، شماره 76.
  • حافظ‌نیا، محمدرضا (1388)، جغرافیای سیاسی ایران، چاپ سوم، تهران: سمت
  • حافظ‌نیا، محمدرضا؛ احمدی پور، زهرا؛ بدیعی، مرجان (1382)، تحلیل ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی سواحل جنوب شرق ایران در راستای منافع ملی (فضای غفلت شده)، مجله جغرافیا و توسعه، پژوهشکده علوم زمین و جغرافیا، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال 3، شماره 6.
  • کاویانی، مراد؛ مالدری، حسن (1395)، تأثیر موقعیت ژئوپلیتیک بر راهبرد ملی (مطالعه موردی: جنوب شرق ایران)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 49، شماره 4.
  • بایزیدی، رحیم (1400)، استراتژی‌های بخشی و رژیم‌های ژئوپلیتیکی، ژئواکونومیکی و ژئوکالچری آمریکا در نظم‌سازی جهانی و منطقه‌ای، فصلنامه علمی سیاست جهانی، دوره دهم، شماره 2.
  • شریعتی‌نیا، محسن؛ مسعودی، حیدرعلی (1398)، چین و نظم بین‌المللی، فصلنامه علمی سیاست جهانی، دوره هشتم، شماره 3.
  • نامی، محمدحسن؛ محمدپور، علی؛ عباسی، علیرضا (1388)، تحلیل جایگاه ژئواکونومیک ایران در خاورمیانه، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 5، شماره 2.
  • نوری، علیرضا (1401)، روسیه و نظم در حال تغییر؛ رویکرد عملکرد، فصلنامه علمی سیاست جهانی، دوره یازدهم، شماره 4.
  • نعیمی، علی‌اصغر؛ میرکوشش، امیرهوشنگ؛ محمدزاده، علی (1399)، آینده نظم بین‌الملل در افق 2030 میلادی، فصلنامه علمی مطالعات روابط بین‌الملل، سال سیزدهم، شماره 52.
  • نیاکویی، سید امیر؛ بهمنش، حسن (1391)، بازیگران معارض در بحران سوریه اهداف و رویکردها، فصلنامه روابط خارجی، سال چهارم، شماره 4.
  • نیاکویی، سیدامیر و مرادی کلارده، سجاد (1394)، رقابت قدرت‌های منطقه‌ای در عراق، فصلنامه روابط خارجی، سال هفتم، شماره 1.
  • نویدی‌نیا، فرزاد؛ گودرزی، مهناز (1399)، جایگاه منطقه‌ای ایران و عربستان در دوره پساداعش، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره 10، شماره1.

 

 

 

 

 

 

 

References

 

  • Demir, Sertif (2016), Turkey's Foreign Policy and Security Perspectives in the 21st Century: Prospects and Challenges, Universal-Publishers.
  • Chaziza, M. (2014), Soft Balancing Strategy in the Middle East. China Report, 50(3), 243–258.
  • Snyder,Robert (1999), the us and third world Revolutionary states: understanding the breakown in rwletion, international studies Quarterly.
  • Gun, Mustafa(2010),the U.S.A-turkey Relationship After 2003 Iraq crisis, Bilga strategic,cilt,I,sayi,2,Bahar.
  • Walker,W.joshua(2007/2008),Reexamining the u.s-turkish Alliance, the Washington Quarterly, winter.
  • Mearsheimer, J. (2019). Bound to Fail: The Rise and Fall of the Liberal International Order. International Security, 43(4).
  • Kristof,Nicholas, (1991), "WAR IN THE GULF: China; Beijing Backs Away From Full Support of the War." The New York Times - Breaking News, World News & Multimedia. Last modified February 1. https://www.nytimes.com/1991/02/01/world/war-in-the-gulf-chinabeijing-backs-away-from-full-support-of-the-war.html.
  • wallerstein (july – august 2002), "The Incredible Shrinking Eagle", Foreign polic
  • Wohlforth, William.C (1999). “The Stability of a Unipolar World”,
  • International Security. Vol24, No.1, (summer)
  • Ikenberry, John J. (2006), After Victory, Chicago: Stanford University Press.
  • Mearsheimer, J. J. (2019), Bound to Fail: The Rise and Fall of the Liberal International Order. international security, 43(4), 7–50.
  • He, K. (2018). Role conceptions, order transition and institutional balancing in the Asia-Pacific: a newb theoretical framework. Australian Journal of International Affairs.
  • World Bank Date Bank(2014), From:http://databank,world bank.org/data/views/reports/table view.aspx.
  • Michael Cox, (2012) “Power Shifts, Economic Change and the Decline of the
  • West?”, International Relations,p.369.
  • Fareed Zakaria, (2008) “The Post-American World”, W. W. Norton & Company.