فصلنامه روابط خارجی

فصلنامه روابط خارجی

وضعیت مقاومت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در پرتو قوانین و اسناد بالادستی و چالش‌های وضعیت مطلوب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد علوم سیاسی و عضو هیئت علمی دانشکده روابط بین الملل، تهران، ایران
2 فارغ التحصیل دکتری دانشگاه امام صادق(ع)، مدرس دانشگاه، تهران، ایران
3 فارغ التحصیل دکتری دانشگاه امام صادق(ع) و عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران، ایران
چکیده
در چهار دهه گذشته، کنشگری مقاومت جمهوری اسلامی ایران در منطقه غرب آسیا که از آن به «مقاومت منطقه‌ای» یاد می‌شود فارغ از دستاوردهای مهمی که به همراه داشته با خلأهایی نیز همراه بوده است. ارزیابی این فرایند و تبیین بایسته‌های مقاومت منطقه‌ای ج. ا. ایران به‌مثابه قلب تپنده محور مقاومت برای کنشگری آینده مهم بوده و مسئله پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهد؛ ازاین‌رو در این مقاله تلاش شده است ضمن مطالعه و تحلیل برخی از مهم‌ترین قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی ایران، قانون اساسی، سند چشم‌انداز و بیانیه گام دوم انقلاب، رویکردهای موجود در قوانین و اسناد بالادستی و عملکرد کلی کشور در ترسیم و تبیین وضعیت مطلوب مقاومت منطقه‌ای ج. ا. ایران و روش نیل به آن مورد ارزیابی انتقادی قرار بگیرد. انجام این پژوهش از این حیث که موجب بازخوانی سیاست‌های کلی نظام و بایسته‌های ج.ا.ایران در قبال محور مقاومت جهت نیل به وضعیت مطلوب می‌گردد از اهمیت نظری و کاربردی برخوردار است. تحقیق پیشِ‌رو اکتشافی است. این تحقیق از حیث نوع، توسعه‌ای و کاربردی است. برای گردآوری داده‌ها، از تکنیک اسنادی - کتابخانه‌ای استفاده شده و برای تحلیل داده‌ها نیز از روش کیفی و از رویکرد توصیفی و تحلیلی بهره برده شده است. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که ج. ا. ایران در چهار دهه گذشته بیشتر از رویکرد ژئوپلیتیکِ محدود و غیرسینرژیک در مقاومت منطقه‌ای خود استفاده کرده است. اگرچه این رویکرد موفقیت‌های مهمی را به‌دنبال داشته اما با چالش‌هایی نیز روبه‌رو بوده است، این در حالی است که طرف غربی با کاربست یک جنگ ترکیبی سینرژیک و چندجانبه در صدد برآمده است از ترکیب دو رویکرد ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک در استراتژی ضد محور مقاومت علاوه بر پیگیری موفقیت‌هایی در سطوح نیمه سخت به طراحی یک مدل توسعه و کنش ترکیبی بپردازد. در این بین، داشتن یک تصویر هماهنگ از آینده ایران و مقاومت بر قوانین و اسناد بالادستی اولویت دارد، در این راستا کاربست راهبردهای تنیده از ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک برای طراحی بازدارندگی ترکیبی، ضرورت جایابی نوین ایران در زنجیره ارزش بین‌الملل در دوران پسا نفت شیل و توجه به استراتژی آمریکا برای مهار چین و تأثیر این مؤلفه‌ها بر وضعیت مقاومت منطقه‌ای ایران از اهمیت برخوردار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Review of the regional resistance situation of the Islamic Republic of Iran in the upstream laws and documents and Presenting the favorable situation

نویسندگان English

Mohammadreza Dehshiri 1
Alireza Beygi 2
Mohammad Hadi Raji 3
1 Professor of Political Science, Faculty Member of the School of International Relations, Tehran, Iran
2 PhD Graduated from Imam Sadegh University (peace be upon him), Visiting professor, Tehran, Iran
3 PhD Graduated from Imam Sadegh University (peace be upon him), Faculty member of Research Institute of Strategic Studies (RISS), Tehran, Iran
چکیده English

In the past four decades, the resistant activity of the Islamic Republic of Iran in the west asia region, which is referred to as regional resistance, has been accompanied by gaps, regardless of the important achievements it has brought. Evaluating this process and explaining the requirements of the regional resistance of the Islamic Republic of Iran as the beating heart of the resistance axis is important for future activism and constitutes the problem of the present research; Therefore, in this article, while studying and analyzing some of the most important laws approved by the Islamic Council of Iran, the constitution, the vision document and the statement of the second step of the revolution, the approaches available in the upstream laws and documents and the overall performance of the country in delineating and explaining the ideal state of resistance The region of the Islamic Republic of Iran and the method of achieving it should be critically evaluated. Conducting this research is of theoretical and practical importance in the sense that it leads to a re-reading of the general policies of the Islamic Republic of Iran's system and the requirements of the axis of resistance in order to achieve the desired situation. The present research is exploratory and not hypothesis testing. This research is developmental and applied in terms of type. Document-library technique was used for data collection and qualitative method and descriptive and analytical approach were used for data analysis. The findings of the research indicate that the Islamic Republic of Iran has mostly used a limited and non-synergistic geopolitical approach in its regional resistance in the past four decades. Although this approach has had important successes, it has also faced challenges, while the western side is trying to use a synergistic and multilateral hybrid war to combine two geopolitical and geoeconomic approaches in the anti-resistance strategy in addition to based on the pursuit of successes in semi-hard levels, design a hybrid development model. In the meantime, the primacy of image over upstream laws and documents, the necessity of using geopolitical and geoeconomic strategies to design hybrid deterrence, the necessity of Iran's new positioning in the international value chain in the post-shale oil era, and paying attention to the US strategy to contain China and the impact of these components It is important for the situation of regional resistance in Iran.

کلیدواژه‌ها English

upstream documents
regional resistance
Islamic Republic of Iran
foreign policy
axis of resistance
  • اخوان کاظمی، مسعود؛ نیکونهاد، ایوب (1399). سیاست خارجی مکتوب جمهوری اسلامی ایران در پرتو اسناد بالادستی، فصلنامه علمی – پژوهشی پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال دهم، شماره 34، بهار .
  • افتخاری، اصغر؛ حکیمی، محمد (1399). مختصات الگوی مقاومت اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری، پژوهش‌های سیاست اسلامی، سال هشتم، پاییز و زمستان 1399 شماره 18.
  • بیگی، علیرضا؛ درخشه، جلال (1402). مؤلفه‌های مقاومت در بیانیه گام دوم انقلاب، دو فصلنامه علمی دانش سیاسی، ویژه نامه اول مقاومت.
  • ترابی‌فرد، میلاد؛ رزم‌آهنگ، مهدی؛ قاسمی، فرزان (1401). خنثی‌سازی تحریم و جانمایی جدید اقتصاد ایران در عرصه بینالملل به‌مثابة نقشه راه جدید دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران. مجله روابط خارجی، (4).
  • چگنی‌زاده، غلامعلی؛ رضوی، حسین (1401). ابتکار کمربند-راه و آثار راهبردی آن بر مناسبات هند و چین (2022-2013). فصلنامه روابط خارجی،14(2).
  • خامنه‌ای، سیدعلی (22/11/1397). بیانیه گام دوم انقلاب خطاب به ملت ایران،
  • خامنه‌ای، سیدعلی، (28/6/1392)، بیانات در دیدار فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
  • راجی، محمدهادی (1402). الگوی جنگ ترکیبی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران.
  • رضاخواه، علیرضا (1392). بیداری اسلامی و آینده محور مقاومت، مجله زمانه، شماره 31 و 32.
  • ساعتچی، محمد (1371). فرهنگ دانشگاهی یادواره فارسی انگلیسی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات یادواره کتاب.
  • سلیمانی پورلک، فاطمه؛ بیگی، علیرضا (1400). اظهارنظر کارشناسی درباره: «طرح نحوه اجرای اصول یکصدوپنجاه و دوم (152) و یکصدوپنجاه و سوم (152)» قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دفتر مطالعات سیاسی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، بهمن 1400.
  • سند چشم‌انداز 1404
  • شریفی‌مقدم، کامبیز (1400). جایگاه دیپلماسی مقاومتی در سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر آرای مقام معظم رهبری (2001-2021)، پایان‌نامه ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
  • عبدی، امین (12/5/1398). مقاومت در گفتمان انقلاب اسلامی، پایگاه اطلاع‌رسانی بصیرت.
  • عیوضی, محمدرحیم؛ قاسمی، محمدهادی (1401). چرایی و پیدایی محور مقاومت و تحلیل ساختاری مسائل مرتبط از منظر آینده‌نگاری راهبردی. فصلنامه روابط خارجی، 14(2).
  • فرمی‌باف، سیدحسین؛ خواجه‌پور، کمال؛ عاصی، ابوالقاسم (1399). ادبیات مقاومت از منظر قرآن و روایات، نشریه علمی سیاست دفاعی، دوره 28، شماره 112، پاییز 1399.
  • قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
  • قانون مقابله با نقض حقوق بشر و اقدامات ماجراجویانه و تروریستی آمریکا در منطقه، مصوب 22/05/1396.
  • قانون مقابله با اقدامات خصمانه رژیم صهیونیستی علیه صلح و امنیت، مصوب 31/02/1399.
  • قانون اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به‌عنوان «سازمان تروریستی» توسط ایالات‌متحده آمریکا، مصوب 08/02/1398.
  • قانون الزام دولت به حمایت همه‌جانبه از مردم مظلوم فلسطین، مصوب 11/10/1387.
  • قانون حمایت از انقلاب اسلامی مردم فلسطین، مصوب 19/02/1369.
  • فتحی، محمدجواد (1399). سناریوهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در آینده تحولات غرب آسیا با توجه به پیشران منطقه‌ای آمریکا، رساله دکتری، دانشگاه شاهد، تهران.
  • فلاحی، احسان؛ شفیعی، نوذر (1400). بازخوانی جایگاه سیاست خارجی توسعه‌گرا در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران، سیاست‌های راهبردی و کلان، 9(ویژه‌نامه سال 1400).
  • قادری کنگاوری، روح الله (1397). نقش مستشاری جمهوری اسلامی ایران در تأمین امنیت منطقه‌ای، آفاق امنیت، شماره چهلم، پاییز 1397.
  • قادری کنگاوری، روح‌الله (1394). نظریه مقاومت و نظریه‌های غربی روابط بین‌الملل، تهران: نشر مخاطب
  • قربانی، مصطفی؛ غفاری، سلیمان؛ کارگر شورکی، علی (1399). راهبرد نگاری نقش‌آفرینی جمهوری اسلامی ایران در محور مقاومت اسلامی با تحلیل SWOT، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، دوره 9، شماره 1.
  • قلی‌پور، زهرا (1397). نفوذ ایران در منطقه خاورمیانه و بررسی تأثیرات آن بر ایجاد ناآرامی‌های اقتصادی و سیاسی در داخل، با تأکید بر محور مقاومت، پایان‌نامه ارشد، دانشگاه گیلان، رشت.
  • کردنائیج، مهناز؛ شمیری، فاطمه (1395). مجموعه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ چهارم، ویرایش دوم، معاونت حقوقی ریاست جمهوری، معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات، آذرماه 1395.
  • کرمانی، امیر (1401). انتخاب ایران در منازعه چین و آمریکا. مصاحبه با سایت اکو ایران.
  • کریمی، ابوالفضل (1396). نقش جمهوری اسلامی ایران در هویت‌بخشی مجموعه امنیتی محور مقاومت، ماهنامه پژوهش ملل، دوره دوم، شماره 20.
  • کلانتری، علی (1375). دارالاسلام و دارالکفر وآثار ویژه آن دو، فصلنامه فقه، شماره 10.
  • گوهری مقدم، ابوذر؛بیگی، علیرضا (1400)، تجزیه و تحلیل اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در بیانیه گام دوم انقلاب، دو فصلنامه دانش سیاسی، سال هفدهم، بهار و تابستان 1400، شماره 1 (پیاپی 33).
  • محسنی، سجاد (1401). متغیرهای تأثیرگذار بر آینده زنجیره مقاومت در منطقه غرب آسیا (با تأکید بر یمن، عراق، سوریه و لبنان). فصلنامه روابط خارجی، 14(3).
  • مصطفی‌پور، احسان (1398). شاخص‌های مقاومت انقلابی در برابر تهدیدهای فرهنگی اجتماعی در گام دوم انقلاب، اولین همایش سراسری قدرت نرم انقلاب اسلامی با محوریت «چهار دهه مقاومت و بایسته‌های فرهنگی گام دوم انقلاب اسلامی».
  • معین، محمد (1388). فرهنگ فارسی معین، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • وزیریان، امیرحسین (1398). ظهور قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران (1396-1380): ارزیابی شاخص‌ها، عوامل و پیامدها، رساله دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

 

References

 

  • Biden, J. (2022). National Security Strategy. The White House, 23.
  • Collin, Peter (2004). Dictionary of Politics and Government, third Edition, Bloomsbury Publishing PLC, London.