فصلنامه روابط خارجی

فصلنامه روابط خارجی

راهبردهای تثبیت و پایدار سازی نفوذ جمهوری اسلامی ایران در یمن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روابط بین الملل، دانشکده امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 دانشیار مدیریت راهبردی، گروه روابط بین الملل، دانشکده امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
3 دانشیار علوم دفاعی راهبردی، پژوهشکده امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
چکیده
یمن کشوری است که در دهه‌های گذشته از یک‌سو همواره درگیر نزاع و کشمکش‌ گروه‌های    سیاسی-مذهبی و قبایل بوده و از سوی دیگر به دلیل موقعیت راهبردی، شاهد دخالت کشورهای خارجی به‌ویژه عربستان سعودی و آمریکا در امور داخلی خود بوده است. اشتراکات مذهبی انصارالله با ایران در کنار حمایت‌های رسانه‌ای، شائبه رقابت مذهبی بین ایران و عربستان را به‌عنوان دو قدرت تأثیرگذار منطقه‌ای تقویت نموده و از طرفی احتمال روی کار آمدن حکومت مورد حمایت تهران در حیات خلوت عربستان یعنی یمن، به‌شدت بر نگرانی عربستان در این زمینه افزوده است. این در حالی است که نقش‌آفرینی ایران در روند انقلاب یمن، همچون سایر حوزه‌های سیاست خارجی این کشور مبتنی بر گفتمان انقلاب اسلامی با هدف بازگرداندن حقوق از دست رفته مردم یمن و رهایی از مداخله خارجی است. این تحقیق با استفاده از روش تحلیلی- تبیینی و بر اساس چهارچوب نظری گفتمان مقاومت به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که راهبردهای تثبیت و پایدارسازی نفوذ جمهوری اسلامی ایران در جبهه مقاومت یمن کدام‌اند؟ جمهوری اسلامی ایران نظر به فرصت‌ها، تهدیدات، قوت‌ها و ضعف‌های نفوذ خود در یمن با بهره‌گیری از راهبردهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی- امنیتی ضمن حمایت و پشتیبانی از گروه‌ها و جریان‌های سیاسی این کشور تلاش می‌کند تا موازنه قدرت منطقه‌ای را در جبهه مقاومت یمن به نفع خویش تغییر دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Strategies for consolidating and stabilizing the influence of the Islamic Republic of Iran in Yemen

نویسندگان English

Nasser Hazinia 1
Ghadir Nezamipoor 2
Fethullah Kalantari 3
1 PhD student of International Relations, Faculty of National Security, Supreme National Defense University, Tehran, Iran (Corresponding author).
2 Associate Professor of Strategic Management, Department of International Relations, Supreme National Defense University, Tehran, Iran
3 Associate Professor of Strategic Defense Sciences, National Security Research Institute, Supreme National Defense University, Tehran, Iran
چکیده English

Yemen is a country that in the past decades, on the one hand, has always been involved in conflicts between political-religious groups and tribes, and on the other hand, due to its strategic location, it has witnessed the interference of foreign countries, especially Saudi Arabia and the United States, in its internal affairs. Ansarullah's religious commonalities with Iran, along with media support, have strengthened the suspicion of religious rivalry between Iran and Saudi Arabia as two influential regional powers, and on the other hand, the possibility of a Tehran-backed government coming to power in the Backyard of Saudi Arabia, namely Yemen, has greatly increased Saudi concerns in this regard. This is despite the fact that Iran's role in the process of the Yemeni revolution, like other areas of foreign policy of this country, is based on the discourse of the Islamic revolution with the aim of restoring the lost rights of the Yemeni people and freeing them from foreign interference. This research, using the analytical-explanatory method and based on the theoretical framework of resistance discourse seeks to answer this basic question: What are the Strategies for consolidating and stabilizing the influence of the Islamic Republic of Iran in the resistance front of Yemen? Considering the opportunities, threats, strengths, and weaknesses of its influence in Yemen, the Islamic Republic of Iran is trying to change the balance of regional power in Yemen's resistance front in its favor by using political, economic, cultural, and military-security strategies while supporting the political groups and currents of this country.

کلیدواژه‌ها English

"Islamic Republic of Iran"
"Saudi Arabia"
"Republic of Yemen"
" Ansarullah"
"axis of resistance"
  • آل غفور، سیدمحسن؛ کاظمی، احسان؛ موسوی دهموردی، سیدمحمد (1394). تبیین رقابت استراتژیک جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در یمن، فصلنامه سیاست خارجی، دوره 29، شماره 2.
  • افتخاری، اصغر؛ حکیمی، محمد (1399). مختصات الگوی مقاومت اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری، پژوهش‌های سیاست اسلامی، سال هشتم، شماره 18.
  • اختیاری، رضا؛ رشیدی، احمد؛ سلطانیان، عبدالله (1399). ائتلاف دوفاکتو عبری-عربی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال نهم، شماره 1.
  • التیامی نیا، رضا؛ باقری، علی؛ نیکفر، جاسب (1395). بحران یمن: بررسی زمینه‌ها و اهداف مداخلات خارجی عربستان و آمریکا، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال پنجم، شماره 18.
  • امیری، سروش؛ کیانی، جواد (1396). خاستگاه درونی، منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بحران ژئوپلیتیکی یمن، فصلنامه راهبرد سیاسی، سال اول، شماره 5.
  • ارغوانی، فریبرز؛ آرایش، حسن (1401). اعراب و انتخاب در شرایط موازنه تهدید؛ تهدید انگاری ایران و عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی، فصلنامه روابط خارجی، سال 14، شماره 4.
  • بیات، مرتضی (1395). تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر پیدایش جنبش الحوثی یمن، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • بوالحسنی، خسرو (1392). بررسی ژئوپلیتیک ترکیه و تأثیر آن در تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری علوم دفاعی راهبردی، تهران، دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • تلاشان، حسن (1391). انقلاب اسلامی و تأثیر آن بر تحولات ژئوپلیتیک شیعه در یمن، فصلنامه شیعه شناسی، دوره 10، شماره 40.
  • جمال‌زاده، ناصر (1391). قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران و نظریه فرهنگی انقلاب، تحقیقات انقلاب اسلامی، دوره 1، شماره 4.
  • جهان‌بین، فرزاد؛ پرتو، فتح‌اله (1391). راهبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال جنبش بیداری اسلامی اخیر، فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال اول، شماره 3.
  • حقیقت، حمیدرضا؛ شیرودی مرتضی؛ قربانی، بهرنگ (1401). بررسی ایده مقاومت در اندیشه امام خمینی (ره)، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره 11، شماره 1.
  • حیدری، سامان؛ شیخی زاده، محمد رسول (1398). الزامات حضور راهبردی ج. ا. ایران در یمن از منظر ژئوپلیتیکی، پژوهش ملل، دوره چهارم، شماره 41.
  • حاتمی، محمدرضا (1400). مؤلفه‌های همگرایی سیاست خارجی جنبش انصار الله یمن و جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سال چهارم، شماره 1.
  • خمینی، روح‌الله (1389). صحیفه امام، جلد سوم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  • دهشیری، محمدرضا (1390). بازتاب مفهومی و نظری انقلاب اسلامی ایران در روابط بین‌الملل، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی.
  • دفتر واژه‌گزینی دانشگاه عالی دفاع ملی (1397). فرهنگ توصیف مفاهیم راهبردی، تهران، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
  • دهشیری، محمدرضا؛ معبودی، فرشته (1396). ارزیابی راهبرد جمهوری اسلامی ایران در قبال بحران یمن، فصلنامه سیاست‌های راهبردی و کلان، سال پنجم، شماره 19.
  • رضایی، علی؛ رحیمی نژاد، محمدعلی؛ بشارتی فرد، اشرف (1398). انقلاب اسلامی ایران و تحولات ژئوپلیتیک شیعیان زیدی در یمن: 1979 تا 2015، پژوهش‌های راهبردی انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره 7.
  • رضایی، نیما؛ شریعتی، مجتبی (1400). ظرفیت‌سنجی شکل‌گیری رژیم امنیتی مبتنی بر «چانه‌زنی نهادی» در مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی، فصلنامه روابط خارجی، دوره 13، شماره 2.
  • رستمی، فرزاد؛ لطفی، کامران؛ پیرمحمدی، سعید (1397). جنگ قدرت‌ها در یمن و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، سال یازدهم، شماره 41.
  • ستوده، محمد؛ محمدی، علی (1396). راهبرد آمریکا و نظم منطقه‌ای خاورمیانه: از هژمونی کلاسیک تا هژمونی ملایم، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، شماره 33.
  • سمیعی، علیرضا؛ فتحی، عبدالرضا (1391). راهبردها و راهکارهای رسانه زمینه‌ساز در مواجهه با جنگ نرم، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال پانزدهم، شماره 57.
  • سجادی، محسن؛ حاتمی، اصغر (1398). بازدارندگی موشکی به‌مثابه راهبرد امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه دانش تفسیر سیاسی، سال اول، شماره 1.
  • شیخ حسینی، مختار (1394). جنبش انصارالله یمن، چاپ دوم، قم: مجمع جهانی اهل بیت(ع).
  • صلح میرزایی، سعید (1398). اندیشه مقاومت از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی.
  • عظیمی دولت‌آبادی، امیر؛ سیف، زهره (1396). بررسی مقایسه‌ای جنبش حزب‌الله لبنان و انصار الله یمن، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 11.
  • عباسی، مجید؛ گلچین، سعید (1394). انقلاب اسلامی ایران و ژئوپلیتیک تشیع در یمن: از هویت‌یابی تا بیداری، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال هجدهم، شماره 69.
  • علوی، ابوالفضل؛ عبدالله، عبدالمطلب؛ رهبر، عباسعلی؛ حسن‌زاده، صالح (1398). تبیین تأثیرات اسلام هراسی و ایران هراسی بر مناسبات فرهنگی ج. ا. ایران و غرب در فضای پسا انقلاب اسلامی، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره 16، شماره 59.
  • عبدخدایی، مجتبی؛ دلبند، مجید (1401). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال بحران یمن، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال 25، شماره 94.
  • علائی، حسین (1391). تحلیل تغییرات موازنه قوا در خاورمیانه در پی قیام‌های مردمی در کشورهای عربی، فصلنامه سیاست خارجی، سال 26، شماره 4.
  • فیروزکلایی، عبدالرضا (1394). تحلیلی بر مهم‌ترین علل تهاجم نظامی ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی به یمن، پژوهش‌های منطقه‌ای، شماره 15.
  • قربانی، ارسلان؛ کارآزما، جواد (1391). بیداری اسلامی و دستگاه دیپلماسی ایران؛ فرصت‌ها و تهدیدها، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال نهم، شماره 28.
  • قاسمی، بهزاد (1399). الگوی مقاومت اسلامی؛ مطالعه بیانات مقام معظم رهبری، دوفصلنامه علمی-پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، سال دهم، شماره 21.
  • مددی، جواد (1394). بحران یمن: الزامات رویارویی با ائتلاف سعودی، فصلنامه مطالعات راهبردی جهان اسلام، سال شانزدهم، شماره 2، تابستان.
  • موسوی، سید محمد (1399). تحلیل جامعه‌شناختی بازتاب انقلاب اسلامی ایران بر جنبش انصارالله یمن و آینده پیشِ‌روی آن، فصلنامه مطالعات بیداری اسلامی، سال نهم، شماره 18.
  • محسنی، سجاد (1401). متغیرهای تأثیرگذار بر آینده زنجیره مقاومت در منطقه غرب آسیا (با تأکید بر یمن، عراق، سوریه و لبنان)، فصلنامه روابط خارجی، سال 14، شماره 3.
  • نجات، سید علی و دیگران (1395). راهبرد عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران در قبال بحران یمن، پژوهشنامه روابط بین‌الملل، دوره نهم. شماره 33.
  • نورمحمدی، مرتضی؛ جوکار، مهدی؛ فرجی، محمدرضا (1392). بررسی چالش‌های دولت-ملت سازی در یمن، فصلنامه سیاست دفاعی، شماره 84.
  • هدایتی، مهدی؛ بابایی، محمدرضا (1400). ائتلاف شکننده و رقابت سیاسی امارات و عربستان در یمن (2020-2015)، فصلنامه علمی پژوهش‌های راهبردی سیاست، دوره 10، شماره 38.
  • هاشم‌پور، پیروز؛ حقیقی، علی محمد (1399). رابطه انقلاب اسلامی ایران و محور مقاومت در هویت بخشی به حوثی‌های یمن، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره 10، شماره 4.
  • یاری، احسان؛ رضایی، دانش ؛ غلامی، محمدحسن (1398). گونه‌شناسی تحریم‌های بین‌المللی اعمال شده علیه جمهوری اسلامی ایران (1395-1358)، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال 26، شماره 99.

 

منابع آنلاین

  • پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)(3 خرداد 1395). بیانات در دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)، قابل دسترس در:  https://khl.ink/f/33172                                          
  • پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)(4 مهر 1392). پیام رهبر انقلاب به مناسبت روز تجلیل از شهیدان و ایثارگران، قابل دسترس در:  https://khl.ink/f/24086
  • پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)(19 بهمن 1392). بیانات رهبر انقلاب در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی ارتش، قابل دسترس در: https://khl.ink/f/25260
  • پایگاه اطلاع رسانی مجمع جهانی شیعه شناسی (1401). حملات نظامی رژیم سعودی در پوشش دروغین آل سعود ناجی ملت یمن یا فاتل بیگناهان.

قابل دسترس در:                                     http://shiastudies.com/fa/?p=19175                                                         

  • دهقانی فیروزآبادی؛ سیدجلال و صادق الحسینی، محمد (28 مرداد 1391). گفتمان مقاومت؛ واقعیت یا رؤیا، قابل دسترس در:  https://khl.ink/f/20780

 

 

References

  • Najwa. (2013). “Women and Peace Building in Yemen; Challenges and Opportunitie”, the Norwegian Peacebuilding Resource Centre, November.
  • Adelkhah, Nima (2015),”IRANIAN PERSPECTIVES on YEMEN’S HOUTHIS”, The Jamestown foundation, Global Rasearch and Analysis, available at: http://www.jamestown.org/regions/middleeast/single/?tx_ttnews%5Btt
  • Blumi, Isa. (2011), Chaos in Yemon: Societal Collapse and the New Authoritarianism, Routledge.
  • Boghardt, Lory Plotkin&Henderson, Simon 2017, Rebuilding Allaiances and Countering Threats in the Goulf, THE WASHINGTON INSTITUTE FOR NEAR EAST POLICY. NO. 35. FEBRUARY 2017.
  • Chubin, Shahram (2012), “Iran and the Arab Spring: Ascendancy Frustrated”. Gulf Research Center, GRC Paper, Vol.1, No.24.
  • Charbonneau, Louis (2015),”Iran submits four-point Yemen peace plan to United Nations”, Reuters, available at: reuters.com/article/us-yemen-security-iran-
  • Ibrahim, Saad Eddin (2002). Ethnic Conflict and State- Building in the Arab World. International Social Science Journal. Vol.50. issue.156, December.
  • Kasapoglu, Can and Fekry, Mariam (2020), “Iran’s Proxy War in Yemen: the Information Warfare Landscape”, NATO Strategic Communications Centre of Excellence, available at: https://stratcomcoe.org/publications/irans-proxy-war-in-yemen-the-information-warfare-landscape/62
  • Feierstein, Gerald (2018), Iran’s Role in Yemen and Prospects for Peace, Middle EastInstitute, 1319 18th St.Nw, Washington D.C. This Article Was Originally Published By the Iran Primer at the U.S. Institute of Peace.20036.
  • Nazemroya, Mahdi Darius. (2015), “The Geopolitics behind the War in Yemen”, Part 1, available at: strategic-culture.org/news/2015/03/30/thegeopoliti.
  • Ryan, Patrick W. (2015), “The Yemen Crisis and the Bab El-Mandeb Maritime Chokepoint, April 14, 2015.available at: http://susris.com.
  • Transfeld, Marike (2017), “Irans Small Hand in Yemen”, carnegieendowment, available at: http://carnegieendowment.org/sada/67988, access date: February/14/2017
  • Taha, Taha (2022), “The Iranian Involvement in the Yemeni War”, School of Arts and Sciences, Lebnanese American University, available at: https://laur.lau.edu.lb:8443/xmlui/bitstream/handle/10725/14149/Lynne_Walid_Taha_Thesis_Redacted.pdf?sequence=1